Αποκατάσταση Μαστού Μετά Μαστεκτομή — Παραμόρφωση, Εύλογη Άρνηση Επανεπέμβασης και Άκυρη Ένσταση Συνυπαιτιότητας
Γυναίκα που είχε υποβληθεί σε ριζική μαστεκτομή λόγω καρκίνου αποφασίζει, δύο χρόνια αργότερα, να αποκαταστήσει το στήθος της. Ο πλαστικός χειρουργός της διαβεβαιώνει ότι μετά από δύο επεμβάσεις το αποτέλεσμα θα είναι «πάρα πολύ καλό». Η δεύτερη επέμβαση αποτυγχάνει παταγωδώς: ο δεξιός μαστός παραμορφώνεται σε σχήμα «φουσκωμένης μπάλας», τοποθετημένος σε εντελώς λάθος θέση, αδύνατον να καλυφθεί ακόμη και με στηθόδεσμο. Ο χειρουργός ζητεί τρίτη επέμβαση — η ασθενής αρνείται. Το Πρωτοδικείο Αθηνών επιδικάζει €30.000 και απορρίπτει την ένσταση συνυπαιτιότητας: η άρνηση ήταν εύλογη.
Η Ιστορία — Από την Υπόσχεση στην Παραμόρφωση
Η ασθενής, γεννημένη το 1965, είχε υποβληθεί το 2007 σε ριζική δεξιά μαστεκτομή λόγω πολυεστιακού πορογενούς καρκίνου. Δύο χρόνια αργότερα, κατόπιν σύστασης του θεράποντος ιατρού της, αποφάσισε να προχωρήσει σε αποκατάσταση. Η επέμβαση αυτή έχει θεραπευτικό χαρακτήρα: σκοπός της είναι η αποκατάσταση της παραμόρφωσης που προκάλεσε η αφαίρεση του μαστού — όχι αισθητική βελτίωση.
Ο πλαστικός χειρουργός πρότεινε διαδικασία δύο σταδίων: πρώτα τοποθέτηση διαστολέα («μπαλονάκι») για έξι μήνες ώστε να διαταθεί το δέρμα, και στη συνέχεια αντικατάστασή του με μόνιμο ένθεμα σιλικόνης. Παράλληλα θα γινόταν ανόρθωση του αριστερού μαστού για συμμετρία. Της διαβεβαίωσε ότι αυτές θα ήταν μόνο δύο επεμβάσεις και το αποτέλεσμα θα ήταν «πάρα πολύ καλό».
Η πρώτη επέμβαση (τοποθέτηση διαστολέα) έγινε τον Δεκέμβριο 2009. Για δέκα μήνες η ασθενής υποβαλλόταν σε τακτικές συνεδρίες διάτασης. Τον Μάρτιο 2011 έγινε η δεύτερη επέμβαση: αφαίρεση διαστολέα, τοποθέτηση σιλικόνης, ανόρθωση αριστερού μαστού και προσθετική θηλής.
Το Δικαστήριο περιέγραψε τον δεξιό μαστό μετά την επέμβαση ως εξής: «ομοιάζει με μακρόστενη φουσκωμένη μπάλα, η οποία ξεκινά λίγο πιο κάτω από το λαιμό της, χωρίς να έχει οιαδήποτε σχέση με φυσιολογικό μαστό, καθώς τούτος τοποθετήθηκε σε θέση παντελώς διάφορη της φυσιολογικής και τέτοια που είναι αδύνατον έστω να καλυφθεί με στηθόδεσμο». Η εικόνα περιγράφεται ως «ιδιαζόντως αποκρουστική και αφύσικη» — σε πλήρη αντίθεση με τον φυσιολογικό αριστερό μαστό.
Η ασθενής αναγκάζεται να καλύπτει το στήθος της με φαρδιά ρούχα και φουλάρια ακόμη και το καλοκαίρι, καθώς η εικόνα «στρέφει αναμφίβολα προς αυτήν τα βλέμματα των ανθρώπων». Η κατάσταση αυτή επιδρά σοβαρά στην ψυχολογία της — ιδίως λαμβάνοντας υπόψη ότι η αρχική παθολογία ήταν καρκίνος.
Μετά την αποτυχία, ο χειρουργός καθησύχαζε αρχικά την ασθενή λέγοντας ότι ο μαστός θα «έπεφτε» και θα αποκτούσε φυσιολογική μορφή μετά από έξι μήνες. Μετά την πάροδο εξαμήνου, χωρίς καμία βελτίωση, αποκάλυψε για πρώτη φορά ότι χρειαζόταν τρίτη επέμβαση. Η ασθενής αρνήθηκε.
Η Ένσταση Συνυπαιτιότητας — Και Γιατί Απορρίφθηκε
Ο χειρουργός προέβαλε ένσταση συνυπαιτιότητας κατ’ άρθρο 300 ΑΚ: ισχυρίστηκε ότι η ασθενής συνέβαλε στη ζημία της αρνούμενη να υποβληθεί στην τρίτη φάση της διαδικασίας, η οποία θα επέτρεπε την ολοκλήρωση του έργου του.
Το Δικαστήριο απέρριψε την ένσταση ως ουσιαστικά αβάσιμη, στηριζόμενο σε δύο σαφή επιχειρήματα. Πρώτον, ο χειρουργός είχε ρητά διαβεβαιώσει την ασθενή ότι θα απαιτούνταν μόνο δύο επεμβάσεις — η τρίτη δεν ήταν μέρος του αρχικού πλάνου που η ασθενής είχε συναινέσει. Δεύτερον, και κυρίως, η ασθενής είχε εύλογα απωλέσει την εμπιστοσύνη της στον χειρουργό μετά από επέμβαση που απέφερε αποτέλεσμα εντελώς αντίθετο από ό,τι της είχε υποσχεθεί.
Ο ασθενής που αρνείται διορθωτική επέμβαση από τον ιατρό που τον έβλαψε δεν συνυπαιτιείται για τη ζημία του, εφόσον η άρνησή του είναι εύλογη. Η απώλεια εμπιστοσύνης μετά από σοβαρή αποτυχία δεν αποτελεί ατοπία του ασθενούς — αποτελεί φυσική και δικαιολογημένη αντίδραση.
Πρακτικά: δεν αρκεί για τη θεμελίωση συνυπαιτιότητας η απλή άρνηση διορθωτικής θεραπείας. Απαιτείται η άρνηση αυτή να είναι παράλογη. Εδώ δεν ήταν: ο χειρουργός είχε ψευδώς διαβεβαιώσει ότι δεν θα χρειαζόταν τρίτη επέμβαση και η πρώτη είχε επιφέρει κατάσταση χειρότερη από εκείνη πριν την επέμβαση.
Η Ασφαλιστική Διάσταση — Ελληνικοί Όροι Υπερισχύουν
Ο χειρουργός ήταν ασφαλισμένος μέσω της Ελληνικής Εταιρίας Πλαστικής Χειρουργικής σε ασφαλιστική εταιρία. Το ασφαλιστήριο ήταν διατυπωμένο εν μέρει στα αγγλικά — και οι αγγλικοί όροι περιείχαν ρήτρα τύπου «claims made policy»: για να γεννηθεί η ασφαλιστική υποχρέωση, απαιτούνταν η αξίωση να είχε προβληθεί εντός της ασφαλιστικής περιόδου. Η ασφαλιστική επικαλέστηκε τον όρο αυτό για να αρνηθεί κάλυψη.
Το Δικαστήριο απέρριψε την ένσταση: κατά ρητή συμφωνία των μερών, οι ελληνικοί όροι υπερίσχυαν των αγγλικών. Και οι ελληνικοί όροι δεν προέβλεπαν ρήτρα claims made — δεν απαιτούσαν δηλαδή να είχε προβληθεί η αξίωση ή να είχε ανακαλυφθεί η ζημία εντός της ασφαλιστικής περιόδου. Αρκούσε το ζημιογόνο γεγονός να έλαβε χώρα κατά την ασφαλιστική περίοδο — και αυτό είχε συμβεί (η επέμβαση έγινε Μάρτιο 2011, εντός της ετήσιας ασφαλιστικής περιόδου).
Αποτέλεσμα: η ασφαλιστική υποχρεώθηκε να καταβάλει €25.000 (€30.000 μείον €5.000 απαλλαγή που είχε συμφωνηθεί).
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αυτή αξίζει προσοχή για δύο λόγους που αφορούν άμεσα κάθε υπόθεση αποτυχούσας αισθητικής ή αποκαταστατικής επέμβασης.
Πρώτον, η κρίση για τη συνυπαιτιότητα είναι νομολογιακά σημαντική. Η τακτική της άμυνας να ισχυριστεί ότι ο ασθενής «έχει υπαιτιότητα» επειδή δεν δέχτηκε διορθωτική επέμβαση είναι συχνή — και συνήθως παρουσιάζεται ως «αυτονόητη» αρχή του άρθρου 300 ΑΚ. Η απόφαση απαντά με σαφήνεια: η άρνηση είναι εύλογη όταν ο ασθενής έχει χάσει δικαιολογημένα την εμπιστοσύνη του στον ιατρό. Και η εμπιστοσύνη χάνεται εύλογα όταν η επέμβαση απέφερε αποτέλεσμα χειρότερο από την αρχική κατάσταση — ιδίως μάλιστα όταν προηγήθηκαν ρητές διαβεβαιώσεις επιτυχίας που αποδείχθηκαν αναληθείς.
Δεύτερον, η κρίση για τη ρήτρα claims made έχει πρακτική σημασία: η γλώσσα σύνταξης των ασφαλιστικών όρων και η συμφωνία περί υπεροχής μεταξύ ελληνικών και αγγλικών διατυπώσεων είναι κρίσιμη για το εύρος της κάλυψης. Ασφαλιστήρια που διατυπώνουν ορισμένους όρους μόνο στα αγγλικά ενδέχεται να μη μπορούν να επικαλεστούν τους όρους αυτούς αν η γενική συμφωνία αναφέρει ότι τα ελληνικά υπερισχύουν.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης