Wrongful Birth — Σύνδρομο Down, Lege Artis Προγεννητικός Έλεγχος και Απόρριψη Αγωγής €8 εκ.
26χρονη πρωτότοκος χωρίς βεβαρημένο ιστορικό υποβάλλεται σε πλήρη προγεννητικό έλεγχο κατά το έτος 2001: υπέρηχος αυχενικής διαφάνειας, Alpha Test, υπέρηχος β’ επιπέδου — όλα εντός φυσιολογικών ορίων. Γεννιέται παιδί με σύνδρομο Down και καρδιακή ανεπάρκεια. Γονείς αιτούνται €8 εκατ. Το Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης απορρίπτει αμφότερες τις αγωγές: και ο μαιευτήρας και ο υπερηχογράφος ενήργησαν σύμφωνα με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης που ίσχυαν το 2001.
Οι Τρεις Εξετάσεις Προγεννητικού Ελέγχου
Η έγκυος, 26 ετών, πρωτότοκος, χωρίς ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό χρωμοσωμικών ανωμαλιών, υποβλήθηκε σε όλες τις εξετάσεις προγεννητικού ελέγχου που ήταν ενδεδειγμένες για την κατηγορία της το 2001:
Στις 24 Σεπτεμβρίου 2001 η έγκυος γέννησε με καισαρική τομή — λόγω επιπλοκών στους καρδιακούς παλμούς του εμβρύου — αγόρι με εξωτερικά χαρακτηριστικά συνδρόμου Down. Την τρίτη ημέρα εμφανίστηκαν κυανωτικά επεισόδια λόγω κολποκοιλιακής επικοινωνίας και το νεογνό διακομίστηκε σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας Νεογνών.
Γιατί Απορρίφθηκαν Οι Αγωγές — Η Κρίση για Κάθε Ιατρό
Συνέστησε και διενήργησε τον πλήρη ενδεδειγμένο έλεγχο για εγκυμοσύνη χαμηλού κινδύνου το 2001. Τα αποτελέσματα δεν υπεδείκνυαν αμνιοπαρακέντηση — η οποία ενδείκνυται μόνο για εγκύους άνω των 35 ετών, με ιστορικό ή με εξετάσεις που δείχνουν κίνδυνο άνω του 1/300.
Εδώ: 26 ετών, χωρίς ιστορικό, αυχενική διαφάνεια 1,6 mm, Alpha Test 1/1250. Καμία ένδειξη για επεμβατικό έλεγχο.
Όλες οι μετρήσεις ήταν εντός φυσιολογικών ορίων με επιτρεπτή απόκλιση δύο εβδομάδων μεταξύ ημερολογιακής και υπερηχογραφικής ηλικίας εμβρύου.
Η κολποκοιλιακή επικοινωνία δεν μπορεί να διαγνωσθεί υπερηχογραφικά στην 22η εβδομάδα — η καρδιά του εμβρύου είναι ιδιαίτερα μικρή και η ένδειξη είτε δεν έχει εκδηλωθεί είτε είναι αδύνατο να εντοπιστεί.
Το Δικαστήριο ορίζει ρητά: η αξιολόγηση της συμπεριφοράς των ιατρών γίνεται με βάση τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης που ίσχυαν το 2001 — τη χρονική στιγμή δηλαδή που διενεργήθηκε ο έλεγχος. Η ενδεχόμενη ύπαρξη τελειότερων μεθόδων σήμερα δεν στοιχειοθετεί αμέλεια. Αυτό ανταποκρίνεται στη ρητή διάταξη του άρθρου 8 παρ. 5 ν. 2251/1994: μόνη η ύπαρξη τελειότερης υπηρεσίας δεν συνιστά υπαιτιότητα.
Τα Νομικά Ζητήματα της Υπόθεσης
Wrongful birth — το νομικό πλαίσιο: Οι γονείς διεκδίκησαν αποζημίωση με δύο βάσεις — ηθική βλάβη (€2 εκ. συνολικά για τους δύο γονείς) για την προσβολή της προσωπικότητάς τους (δικαίωμα επιλογής της μητρότητας κατά ΑΚ 57), και €6 εκ. για το τέκνο (ηθική βλάβη + ΑΚ 931 αναπηρία). Επιπλέον ζητήθηκαν έξοδα φροντίδας μέσω δεύτερης αγωγής (€972.000 για αποκλειστική νοσοκόμα, €23.100 για απωλεσθέντα εισοδήματα μητέρας).
Απόρριψη της αξίωσης της μητέρας για απωλεσθέντα εισοδήματα: Το Δικαστήριο ορίζει σαφώς ότι η απώλεια εισοδήματος της μητέρας που εγκατέλειψε την εργασία της για τη φροντίδα του παιδιού αποτελεί έμμεση ζημία — δεν εμπίπτει στις εξαιρέσεις των άρθρων 928 και 929 ΑΚ και δεν αποκαθίσταται. Έμμεση ζημία υφίσταται και ο πατέρας ή η μητέρα που χάνουν εισοδήματα για τη φροντίδα τραυματισμένου παιδιού.
Η δεύτερη εναγόμενη κλινική: Απαλλάχθηκε ως μη νομιμοποιούμενη παθητικά — ο υπερηχογραφικός έλεγχος αυχενικής διαφάνειας διενεργήθηκε από ανεξάρτητη κοινοπραξία ιατρών που στεγαζόταν στους χώρους της κλινικής αλλά δεν αποτελούσε προστηθέν της νομικό πρόσωπο.
1. Η αμνιοπαρακέντηση δεν είναι υποχρεωτική για εγκύους κάτω των 35 ετών χωρίς παράγοντες κινδύνου. Απαιτείται μόνο όταν συντρέχει ηλικία άνω των 35, βεβαρημένο ιστορικό, ή εξετάσεις με αποτέλεσμα κινδύνου κάτω του 1/300. Η απλή ύπαρξη του χρωμοσωμικού κινδύνου δεν αρκεί.
2. Οι ιατροί κρίνονται με βάση τους κανόνες που ίσχυαν τη χρονική στιγμή της παροχής. Η ύπαρξη τελειότερων μεθόδων αργότερα δεν αναδρομικά αποδεικνύει αμέλεια — ρητή νομοθετική πρόβλεψη (ν. 2251/1994 άρθρο 8 παρ. 5).
3. Ορισμένες χρωμοσωμικές ανωμαλίες δεν μπορούν να διαγνωσθούν υπερηχογραφικά στο εμπεριέχον χρονικό πλαίσιο. Η κολποκοιλιακή επικοινωνία στην καρδιά του εμβρύου κατά την 22η εβδομάδα δεν ήταν απεικονίσιμη — αδυναμία διάγνωσης λόγω βιολογικού περιορισμού δεν ισοδυναμεί με αμέλεια.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Οι υποθέσεις wrongful birth ανήκουν στις νομικά σύνθετες — διότι συνδυάζουν δικαίωμα αναπαραγωγής, αστική ευθύνη, ζητήματα αποζημιώσεως για «απώλεια επιλογής» και — σε μερικές έννομες τάξεις — το ερώτημα αν η γέννηση ενός παιδιού με αναπηρία μπορεί να θεωρηθεί «ζημία».
Η απόφαση αυτή είναι σημαντική για δύο λόγους. Πρώτον, θέτει με σαφήνεια το κριτήριο αξιολόγησης: η επάρκεια ενός προγεννητικού ελέγχου δεν κρίνεται με τα εργαλεία του σήμερα, αλλά με αυτά που ήταν διαθέσιμα και ενδεδειγμένα τη χρονική στιγμή της παροχής. Αυτό επιβαλλόταν από τη λογική της αστικής ευθύνης — ο ιατρός δεν μπορεί να υποχρεωθεί σε αποτέλεσμα που ήταν αδύνατο να επιτευχθεί με τα μέσα της εποχής.
Δεύτερον, η επεξεργασία των ορίων της αμνιοπαρακέντησης ως υποχρέωσης αποτελεί σημαντικό προηγούμενο. Ο ιατρός δεν υποχρεούται να διενεργεί επεμβατικές εξετάσεις (που ενέχουν κίνδυνο αποβολής) απλώς επειδή υπάρχει ένας στατιστικός κίνδυνος — υποχρεούται να τις συστήσει μόνο όταν τα αποτελέσματα των μη επεμβατικών εξετάσεων το υποδεικνύουν. Εδώ δεν το υπεδείκνυαν.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης