Βλεφαροπλαστική — Εκτρόπιο από Εσφαλμένο Χειρισμό, Απόκρυψη Κινδύνων και Άκυρη Ασφαλιστική Εξαίρεση
62χρονη υποβάλλεται σε συνδυαστικές αισθητικές επεμβάσεις προσώπου και σώματος. Ο πλαστικός χειρουργός της διαβεβαιώνει ότι οι επεμβάσεις έχουν «απόλυτο ποσοστό επιτυχίας», δεν της αναφέρει τους κινδύνους της συνδυαστικής διενέργειας και κατά τη βλεφαροπλαστική αφαιρεί περισσότερο δέρμα από το ενδεδειγμένο. Αποτέλεσμα: εκτρόπιο, λαγόφθαλμος, στιγκτή κερατίτιδα και δύο αποκαταστατικές επεμβάσεις σε άλλο ιατρό. Το Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης επιδικάζει €35.412 και κρίνει άκυρη την ασφαλιστική ρήτρα που εξαιρούσε τις αισθητικές επεμβάσεις από την κάλυψη.
Η Υπόθεση — Τέσσερις Επεμβάσεις, Μία Αποτυχία
Τον Μάρτιο 2013 η ασθενής επισκέφθηκε τον πλαστικό χειρουργό στο ιατρικό κέντρο όπου συνεργαζόταν, εκφράζοντας επιθυμία αισθητικής βελτίωσης προσώπου και σώματος. Ο ιατρός πρότεινε τέσσερις επεμβάσεις σε ένα χειρουργικό χρόνο: ρυτιδοπλαστική με μικρές τομές (MACS lifting), βλεφαροπλαστική άνω και κάτω βλεφάρου αμφοτερόπλευρα, λιποαναρρόφηση κοιλίας με μικρή κοιλιοπλαστική και λιποαναρρόφηση μηρών και γλουτών — όλα υπό τοπική αναισθησία.
Κατά τις προεγχειρητικές συζητήσεις, ο χειρουργός παρουσίασε τις επεμβάσεις ως ρουτίνα, «απολύτως επιτυχείς», με ανάρρωση 15 ημερών. Δεν ανέφερε ότι η συνδυαστική διενέργεια τεσσάρων επεμβάσεων αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών — ειδικά για βλεφαροπλαστική σε ηλικιωμένη ασθενή, όπου η πιθανότητα εκτροπίου ανεβαίνει από 0,5% σε 2%. Η ενυπόγραφη δήλωση συναίνεσης δεν ανέφερε ούτε καν τα ονόματα των επεμβάσεων.
Η επέμβαση διεξήχθη την 9 Απριλίου 2013 και διήρκεσε πέντε και μισή ώρες. Χωρίς προεγχειρητικό έλεγχο υγείας, χωρίς βοηθό χειρουργό. Ήδη την επομένη εμφανίστηκε ασυμμετρία στους οφθαλμούς — ο χειρουργός καθησύχαζε την ασθενή ότι «το οίδημα θα υποχωρήσει».
Έναν μήνα αργότερα, χωρίς βελτίωση, ο ιατρός προέβη σε διορθωτική επέμβαση (αποκόλληση ταρσού, μετατόπιση κανθού) — επίσης χωρίς αποτέλεσμα. Τον Ιούλιο 2013 η ασθενής επισκέφθηκε ειδικό χειρουργό οφθαλμίατρο στην Αθήνα, ο οποίος διαπίστωσε: λαγόφθαλμο αριστερού οφθαλμού, στιγκτή κερατίτιδα αμφοτερόπλευρα, εκτρόπιο κάτω αριστερού βλεφάρου και ασυμμετρία άνω βλεφάρων. Απαιτήθηκαν δύο χειρουργικές επεμβάσεις — η δεύτερη με μεταμόσχευση δέρματος, ακριβώς επειδή είχε αφαιρεθεί περισσότερο από το αναγκαίο.
Η θεωρία των εναγόμενων ότι το εκτρόπιο ήταν «τυχαία επιπλοκή» καταρρίφθηκε από δύο ιατρούς-μάρτυρες: αν ήταν ενδογενής παράγοντας, θα εμφανιζόταν και στο δεξί βλέφαρο — εμφανίστηκε μόνο στο αριστερό, στο οποίο αφαιρέθηκε περισσότερο δέρμα.
Δύο Αμέλειες — Σφάλμα Τεχνικής και Έλλειψη Ενημέρωσης
Το Δικαστήριο εντόπισε δύο αυτοτελείς και αλληλοενισχυόμενες παραβάσεις.
Πρώτον, εσφαλμένος διεγχειρητικός χειρισμός. Κατά τη βλεφαροπλαστική στο αριστερό κάτω βλέφαρο, ο χειρουργός τραυμάτισε τον μυ κάτω από το βλέφαρο και αφαίρεσε μεγαλύτερη ποσότητα δέρματος από την ενδεδειγμένη. Ο ειδικός χειρουργός οφθαλμίατρος που εκτέλεσε τις αποκαταστατικές επεμβάσεις κατέθεσε ότι οι εκτεταμένες συμφύσεις στο εσωτερικό του βλεφάρου οφείλονταν ακριβώς σε αυτόν τον εσφαλμένο χειρισμό, ενώ η ανάγκη μεταμόσχευσης δέρματος στη δεύτερη αποκαταστατική επέμβαση συνδέεται άμεσα με την υπερβολική αφαίρεση από την πρώτη.
Δεύτερον, ελλιπής — και αθέμιτα παραπλανητική — ενημέρωση. Το Δικαστήριο έκρινε ότι ο χειρουργός εν γνώσει του απέκρυψε τους κινδύνους, με κίνητρο να προσελκύσει την ασθενή στην επέμβαση. Δεν της ανέφερε ούτε τις πιθανότητες εμφάνισης εκτροπίου, ούτε τις συνέπειες για την καθημερινή λειτουργία των οφθαλμών, ούτε την αύξηση κινδύνων λόγω ηλικίας και συνδυαστικής διενέργειας. Η δήλωση συναίνεσης ήταν τόσο γενική που δεν ανέφερε καν τα ονόματα των επεμβάσεων — γεγονός που επισήμανε ρητά στη μαρτυρία του ο ίδιος μάρτυρας των εναγόμενων.
1. Η ενημέρωση σε αισθητικές επεμβάσεις απαιτεί ιδιαίτερη επιμέλεια. Ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας (άρθρο 11 ν. 3418/2005) τοποθετεί τις αισθητικές επεμβάσεις στην ίδια ομάδα με τις μεταμοσχεύσεις, ακριβώς επειδή ο θεραπευτικός στόχος δεν είναι πρωτεύων. Η αυτονομία του ασθενούς είναι εντονότερη — και η υποχρέωση ενημέρωσης ανάλογα βαρύτερη.
2. Η παραβίαση της ενημέρωσης αυτοτελώς στοιχειοθετεί ευθύνη. Ανεξάρτητα από το αν η επέμβαση εκτελέστηκε σύμφωνα με τους κανόνες, η έλλειψη ενημερωμένης συναίνεσης συνιστά παράνομη προσβολή της προσωπικότητας (ΑΚ 57) και θεμελιώνει αυτοτελή ευθύνη.
3. Η συνδυαστική διενέργεια επεμβάσεων αυξάνει αντικειμενικά τον κίνδυνο. Ο χειρουργός γνώριζε ότι το εκτρόπιο στη βλεφαροπλαστική εμφανίζεται σε ποσοστό 0,5%, αλλά σε συνδυασμό με lifting ανεβαίνει στο 2%. Η παράλειψη να ενημερώσει για αυτή την αύξηση αποτελεί αυτοτελή αμέλεια.
Η Ασφαλιστική Διάσταση — Άκυρη η Εξαίρεση Αισθητικών Επεμβάσεων
Ο χειρουργός είχε ασφαλιστήριο επαγγελματικής αστικής ευθύνης. Το ασφαλιστήριο περιείχε γενικό όρο συναλλαγών (ΓΟΣ) που εξαιρούσε ρητά από την κάλυψη «απαιτήσεις που προέρχονται από επεμβάσεις πλαστικής και/ή αισθητικής χειρουργικής».
Η ασφαλιστική εταιρία επικαλέστηκε τον όρο αυτό για να αρνηθεί κάθε κάλυψη. Ο χειρουργός αντέτεινε ότι ο όρος είναι καταχρηστικός κατά τον ν. 2251/1994. Το Δικαστήριο δέχθηκε την αντένσταση και έκρινε τον ΓΟΣ άκυρο για τους εξής λόγους:
Ο χειρουργός είναι ειδικός πλαστικής χειρουργικής — η εξαιρούμενη δραστηριότητα αποτελεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας «σχεδόν το σύνολο της επαγγελματικής του δραστηριότητας». Ο ΓΟΣ ανατρέπει τις συναλλακτικά δικαιολογημένες προσδοκίες του ασφαλισμένου, ματαιώνει εκ των προτέρων τον σκοπό της σύμβασης και επιφέρει σημαντική ανισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των μερών — στοιχεία που τον καθιστούν καταχρηστικό κατ’ άρθρο 2 παρ. 6 ν. 2251/1994. Ο άκυρος όρος παραλείπεται, το κύρος της υπόλοιπης σύμβασης παραμένει.
Η κρίση αυτή έχει άμεση πρακτική σημασία για κάθε πλαστικό χειρουργό που ασφαλίζεται έναντι επαγγελματικής ευθύνης: ένας ΓΟΣ που εξαιρεί το σύνολο ή το βασικό μέρος της επαγγελματικής δραστηριότητας του ασφαλισμένου δεν ισχύει. Η ασφαλιστική κάλυψη δεν μπορεί να κενωθεί περιεχομένου μέσω τυποποιημένων ρητρών εξαίρεσης που ακυρώνουν τον σκοπό της σύμβασης.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αξίζει προσοχή για δύο λόγους που αφορούν ευρύτερα την αισθητική χειρουργική.
Πρώτον, η κρίση για την ενημέρωση είναι αυστηρότερη από ό,τι σε άλλες ιατρικές ειδικότητες — και δικαίως. Όταν μια επέμβαση γίνεται για αισθητικούς λόγους και όχι από ιατρική ανάγκη, ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει με ακρίβεια τι διακινδυνεύει. Εδώ ο χειρουργός δεν απλώς παρέλειψε να ενημερώσει — ενεργά διαβεβαίωσε την ασθενή για «απόλυτο ποσοστό επιτυχίας». Το Δικαστήριο το ονόμασε αυτό αθέμιτη απόκρυψη με κίνητρο οικονομικό. Η επέκταση αυτής της λογικής σε άλλες περιπτώσεις αισθητικής χειρουργικής είναι αναμενόμενη.
Δεύτερον, η αναλυτική κρίση για τον ΓΟΣ εξαίρεσης αισθητικής αποτελεί σημαντικό εργαλείο για πλαστικούς χειρουργούς που αντιμετωπίζουν άρνηση κάλυψης από ασφαλιστικές. Το επιχείρημα είναι απλό: αν η εξαίρεση καλύπτει το κύριο αντικείμενο της ειδικότητας, καταστρατηγεί τον σκοπό της σύμβασης και είναι καταχρηστική. Ο ασφαλισμένος ιατρός έχει τη δυνατότητα να την προσβάλει.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης