Ουρολόγος, Εσφαλμένη Διάγνωση και Καθυστερημένος Εντοπισμός Νεφρικού Καρκίνου — Εφετείο Λάρισας 2020
52χρονος άνδρας επισκέπτεται ουρολόγο με επίμονη ανώδυνη αιματουρία — ένα από τα κλασικά συμπτώματα νεφρικού καρκίνου. Ο ιατρός διαγιγνώσκει χρόνια προστατίτιδα και στένωμα ουρήθρας, παραγνωρίζοντας το σύμπτωμα επί οκτώ μήνες. Δεν παραπέμπει ποτέ για αξονική τομογραφία. Όταν ο ασθενής προσέρχεται στο δημόσιο νοσοκομείο, ανευρίσκεται ευμεγέθης όγκος 8 εκ. — στάδιο Τ3α. Υποβάλλεται σε ριζική νεφρεκτομή αντί για τη δυνατή μερική, ακολουθούν μεταστάσεις και χημειοθεραπείες. Το Εφετείο Λάρισας επικυρώνει την αμέλεια του ουρολόγου και επιδικάζει €50.000 χρηματική ικανοποίηση.
Η Ιστορία της Υπόθεσης
Τέσσερις Αμελείς Παραλείψεις
Το Εφετείο εντόπισε τέσσερις συγκεκριμένες αμελείς πράξεις και παραλείψεις:
1. Εσφαλμένη αξιολόγηση συμπτώματος. Η ανώδυνη αιματουρία είναι κλασικό σύμπτωμα νεφρικού καρκίνου. Ο ουρολόγος απέδωσε το σύμπτωμα σε χρόνια προστατίτιδα, από την οποία ο ασθενής ουδέποτε έπασχε, αφού δεν παρουσίαζε τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της νόσου (συχνουρία, καύσεις, επιτακτική ούρηση).
2. Μη παραπομπή σε αξονική τομογραφία. Όταν το σύμπτωμα της ανώδυνης αιματουρίας επέμενε παρά τη φαρμακευτική αγωγή, ο κανόνας της ιατρικής επιστήμης επέβαλλε παραπομπή για αξονική τομογραφία — εξέταση που εντοπίζει βλάβες νεφρού άνω του 1-1,5 εκ. με ευαισθησία 95%. Ο ιατρός δεν έκανε ποτέ αυτή την παραπομπή.
3. Επιμονή σε εσφαλμένη διάγνωση. Καθ’ όλη τη διάρκεια παρακολούθησης ο ιατρός ουδέποτε επανεξέτασε τη διάγνωσή του, παρά το ότι το σύμπτωμα δεν υποχωρούσε. Η μη εξέλιξη της κλινικής εικόνας κατά την αναμενόμενη πορεία της θεραπείας έπρεπε να αποτελέσει ένδειξη για επανεκτίμηση.
4. Διενέργεια υπερήχων χωρίς άδεια. Κατά την πρώτη και δεύτερη εξέταση (Μάιος–Ιούλιος 2008) ο ιατρός δεν είχε ακόμη αποκτήσει την άδεια εκτέλεσης υπερηχογραφημάτων. Αντί να παραπέμψει σε ακτινοδιαγνώστη, διενήργησε ο ίδιος τις εξετάσεις.
Το Εφετείο δέχθηκε ότι στις 17.07.2008 ο ασθενής ήδη νοσούσε από καρκίνο αριστερού νεφρού. Ο όγκος που ανευρέθηκε 8 μήνες αργότερα με μέγεθος 8 εκ. δεν μπορεί να αναπτύχθηκε σε σύντομο χρονικό διάστημα — τα νεοπλάσματα νεφρού έχουν συνήθως αργή εξέλιξη. Αξονική τομογραφία που θα παραγγελλόταν τον Ιούλιο 2008 θα τον εντόπιζε σε μικρότερο μέγεθος, εφικτό για μερική νεφρεκτομή.
Ο ουρολόγος είχε αθωωθεί για σωματική βλάβη από αμέλεια από το Μονομελές Πλημμελειοδικείο Καρδίτσας. Το Εφετείο επανέλαβε την πάγια αρχή: η ποινική αθώωση δεν δεσμεύει το αστικό δικαστήριο, το οποίο εκτιμά αυτοτελώς τα αποδεικτικά μέσα. Το αστικό πρότυπο απόδειξης (πιθανολόγηση) διαφέρει από το ποινικό (πέραν πάσης αμφιβολίας).
Τρεις δικαστικοί πραγματογνώμονες (νεφρολόγος, ουρολόγος, ακτινοδιαγνώστης) γνωμοδότησαν υπέρ του εναγομένου. Το Εφετείο δεν τους ακολούθησε: διαπίστωσε ότι είχαν ως αφετηρία τον εσφαλμένο ισχυρισμό του ιατρού ότι ο ασθενής εμφάνιζε επώδυνη αιματουρία — συμβατή με προστατίτιδα. Αποδείχθηκε όμως ότι η αιματουρία ήταν ανώδυνη, σύμπτωμα που επιβάλλει διαφορετική διαγνωστική προσέγγιση.
1. Η επίμονη ανώδυνη αιματουρία επιβάλλει αποκλεισμό κακοήθειας. Όταν το σύμπτωμα δεν υποχωρεί παρά τη θεραπεία, ο ιατρός οφείλει να αναζητήσει την αιτία — και αυτό σημαίνει κακοήθεια μέχρι απόδειξης του αντιθέτου, με αξονική τομογραφία.
2. Η μη εξέλιξη κλινικής εικόνας κατά την αναμενόμενη πορεία επιβάλλει επανεκτίμηση της διάγνωσης. Ο ιατρός δεν μπορεί να εμμένει σε μια διάγνωση όταν η θεραπεία δεν αποδίδει.
3. Η καθυστέρηση διάγνωσης καρκίνου επηρεάζει το στάδιο, το είδος της επέμβασης και την πρόγνωση. Όσο μεγαλύτερος ο όγκος κατά τη χειρουργική αντιμετώπιση, τόσο δυσχερέστερη η πρόγνωση και πιο επιθετική η αναγκαία θεραπεία. Αυτό συνδέεται αιτιωδώς με τις παραλείψεις του ιατρού.
4. Ο χρόνος διάγνωσης σηματοδοτεί την μετέπειτα πορεία του ασθενούς. Ποσοστά 5ετούς επιβίωσης: 60–82% για στάδιο Τ1 (≤7 εκ.) έναντι 15–35% για στάδιο Τ3α (με διήθηση περινεφρικού λίπους), όπως στην περίπτωση αυτή.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει έναν κρίσιμο κανόνα της ουρολογικής πρακτικής: η ανώδυνη αιματουρία σε ασθενή μεσαίας ηλικίας δεν μπορεί να αποδοθεί σε ήπια νόσο χωρίς αποκλεισμό κακοήθειας. Η αξονική τομογραφία είναι διαθέσιμη, εύκολα προσβάσιμη και εντοπίζει βλάβες άνω 1 εκ. Η παράλειψή της επί επίμονο σύμπτωμα δεν δικαιολογείται.
Εξαιρετικά σημαντική είναι η κρίση για τους πραγματογνώμονες: το Εφετείο δεν ακολούθησε την ομόφωνη γνωμοδότηση τριών δικαστικών εμπειρογνωμόνων, γιατί διαπίστωσε ότι η αφετηρία τους ήταν εσφαλμένη. Αυτό θυμίζει ότι η πραγματογνωμοσύνη εκτιμάται ελεύθερα — και το δικαστήριο μπορεί να την απορρίψει αν στηρίζεται σε αποδεδειγμένα ανακριβή δεδομένα.
Το Εφετείο μείωσε την αποζημίωση από €70.000 σε €50.000 εφαρμόζοντας την αρχή της αναλογικότητας. Συνεκτίμησε ότι ο ιατρός είχε σχετικά σύντομη εμπειρία (ειδικότητα περί το 2003) και τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης. Η μείωση δεν σημαίνει αθώωση — η αμέλεια επιβεβαιώθηκε πλήρως.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης