Επισκληρίδιος Αναισθησία Τοκετού — Λάθος Διάστημα, Χωρίς Δοκιμαστική Δόση, Μόνιμη Παραπάρεση
29χρονη γυναίκα εισάγεται σε ιδιωτική κλινική για φυσιολογικό τοκετό. Ο αναισθησιολόγος που καλείται για επισκληρίδιο αναισθησία εισάγει τη βελόνα στο λάθος μεσοσπονδύλιο διάστημα, δεν χορηγεί δοκιμαστική δόση και αγνοεί τα έντονα παράπονα της ασθενούς. Αποτέλεσμα: τα αναισθητικά φάρμακα εγχέονται στον υπαραχνοειδή χώρο, προκαλώντας φλεγμονή της αραχνοειδούς μήνιγγας. Η λεχώνα αναπτύσσει διάχυτη αραχνοειδίτιδα με μόνιμη παραπάρεση, ορθοκυστικές διαταραχές και μόνιμη απώλεια αισθητικότητας — κατάσταση ανίατη και μη αναστρέψιμη. Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Κοζάνης επιδικάζει συνολικά €170.000, αναγνωρίζοντας χωριστά την αξίωση αναπηρίας του άρθρου 931 ΑΚ.
Τα Πραγματικά Περιστατικά
Η ασθενής εισήχθη στην κλινική νωρίς το πρωί της 6ης Δεκεμβρίου 2010 για φυσιολογικό τοκετό. Η γυναικολόγος-μαιευτήρας που την παρακολουθούσε κάλεσε τον αναισθησιολόγο να χορηγήσει επισκληρίδιο αναισθησία για ανακούφιση των ωδινών — ιατρό τον οποίο η ασθενής δεν γνώριζε και δεν είχε επιλέξει η ίδια.
Η επισκληρίδιος αναισθησία είναι η τεχνική χορήγησης τοπικού αναισθητικού έξω από τη σκληρά μήνιγγα, στον επισκληρίδιο χώρο. Για μαιευτικά περιστατικά, οι γενικά αποδεκτοί κανόνες της ιατρικής ορίζουν ρητά ότι η βελόνα εισάγεται στα μεσοσπονδύλια διαστήματα L2-L3, L3-L4 ή L4-L5 — ποτέ πάνω από το L2, όπου καταλήγει ο μυελικός κώνος στους ενήλικες.
Πρώτο: ο αναισθησιολόγος εισήγαγε τη βελόνα Tuohy και τον επισκληρίδιο καθετήρα στο διάστημα L1-L2 — ανώτερο του επιτρεπτού ορίου για την εν λόγω τεχνική.
Δεύτερο: δεν χορήγησε δοκιμαστική δόση πριν από την έγχυση, παρά το γεγονός ότι αυτή είναι υποχρεωτική για να αποκλειστεί τυχόν τρώση της σκληράς μήνιγγας ή ενδοαγγειακή τοποθέτηση του καθετήρα. Στο δελτίο αναισθησίας δεν αναφέρεται πουθενά δοκιμαστική δόση.
Τρίτο: όταν η ασθενής ανέφερε αμέσως έντονο πόνο, καύσο και δυσχέρεια αναπνοής, ο αναισθησιολόγος δεν διέκοψε τη διαδικασία ούτε επανέλεγξε τη θέση του καθετήρα — αντίθετα, εκτέλεσε άλλες δύο δόσεις.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι τα φάρμακα — ροπιβακαΐνη υδροχλωρική και φαιντανύλη — εγχύθηκαν στον υπαραχνοειδή χώρο αντί του επισκληρίδιου, προκαλώντας χημική φλεγμονή της αραχνοειδούς μήνιγγας. Λίγες ώρες μετά τον τοκετό, η ασθενής διαπίστωσε ότι είχε χάσει πλήρως την αίσθηση στα κάτω άκρα της.
Η Πορεία της Νόσου — Ανίατη Εξέλιξη
Η ασθενής διακομίστηκε σε νευροχειρουργική κλινική μεγάλου νοσοκομείου, με διάγνωση οξείας παραπάρεσης μετά επισκληρίδιο αναισθησία. Ακολούθησαν δύο νοσηλείες συνολικής διάρκειας τριών εβδομάδων. Σε επανεξέταση με μαγνητική τομογραφία ένα χρόνο αργότερα ανευρέθη εκτεταμένη υποσκληρίδια συλλογή εγκεφαλονωτιαίου υγρού από το Θ3 έως τον Ο4 σπόνδυλο, με χωροκατακτητική πίεση στο νωτιαίο μυελό.
Η ασθενής υποβλήθηκε σε δύο νευροχειρουργικές επεμβάσεις — μία στην Ελλάδα και μία στο εξειδικευμένο ινστιτούτο Μπουρντένκο στη Μόσχα. Και στις δύο περιπτώσεις η βελτίωση ήταν πρόσκαιρη: σε επανέλεγχο εντός ολίγων μηνών διαπιστωνόταν εκ νέου η συλλογή εγκεφαλονωτιαίου υγρού και επιδείνωση των συμπτωμάτων.
Η ασθενής πάσχει πλέον από διάχυτη αραχνοειδίτιδα — νευροπαθητική πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνιο καυστικό πόνο, παχυαραχνοειδίτιδα και εγκύστωση εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Για τη νόσο δεν υπάρχει θεραπεία· οι χειρουργικές και φαρμακευτικές επιλογές στοχεύουν μόνο στην ανακούφιση των συμπτωμάτων.
Τα μόνιμα συμπτώματα περιλαμβάνουν: παραπάρεση κάτω άκρων, επίσχεση ούρων και αφόδευσης, μόνιμη απώλεια αισθητικότητας στο περίνεο, αδυναμία εργασίας, απώλεια κάθε ελπίδας απόκτησης δεύτερου τέκνου. Η αρμόδια νευροχειρουργική κλινική έκρινε ρητά ότι η ασθενής «κρίνεται ανίκανη για εργασία».
Η Αστική Ευθύνη — Δύο Εναγόμενοι
Το Δικαστήριο καταλόγισε ευθύνη αμφοτέρων των εναγόμενων σε ολόκληρο.
Ο αναισθησιολόγος βαρύνθηκε με υποκειμενική αμέλεια για τα τρία σφάλματα που περιγράφηκαν: λάθος διάστημα εισαγωγής, παράλειψη δοκιμαστικής δόσης και αδιαφορία στη συμπτωματολογία της ασθενούς. Το Δικαστήριο σημείωσε επίσης ότι η ασθενής δεν είχε ενημερωθεί πλήρως για τους κινδύνους της πράξης και δεν είχε παράσχει ενημερωμένη συναίνεση.
Ο ιδιοκτήτης της κλινικής ευθύνθηκε ως προστήσας κατ’ άρθρο 922 ΑΚ: ο αναισθησιολόγος εργαζόταν υπό καθεστώς ελεύθερης συνεργασίας, χρησιμοποιούσε τον εξοπλισμό και το προσωπικό της κλινικής, ενεργούσε στο πλαίσιο του επιχειρηματικού κύκλου δράσης αυτής — στοιχεία που αρκούν για τη θεμελίωση σχέσης πρόστησης, ακόμη και χωρίς ειδικές οδηγίες ως προς τον τρόπο άσκησης των ιατρικών καθηκόντων.
Το Άρθρο 931 ΑΚ — Αξίωση Αυτοτελής και Χωρίς Συγκεκριμένη Ζημία
Ιδιαίτερη νομική σημασία έχει η επιδίκαση €70.000 βάσει του άρθρου 931 ΑΚ, που αφορά την «αναπηρία ή παραμόρφωση εφόσον επιδρά στο μέλλον» του παθόντος. Το Δικαστήριο διατύπωσε με σαφήνεια τρεις αρχές που αξίζει να σημειωθούν.
1. Δεν απαιτείται συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία. Η αξίωση του 931 ΑΚ είναι αυτοτελής — δεν είναι αποζημίωση με την τεχνική έννοια. Το Δικαστήριο δεν ζητά να αποδειχθούν διαφυγόντα εισοδήματα ή συγκεκριμένη επαγγελματική βλάβη. Αρκεί η ύπαρξη αναπηρίας που, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, επηρεάζει το επαγγελματικό, οικονομικό ή κοινωνικό μέλλον.
2. Η αναπηρία είναι αυτοτελές έννομο αγαθό με συνταγματική προστασία. Η βλάβη του σώματος και της υγείας απολαύει προστασίας ανεξάρτητα από αδυναμία πορισμού οικονομικών ωφελημάτων. Το Δικαστήριο απέρριψε ρητά την ανάγκη «προσδιορισμού του ειδικού τρόπου επίδρασης» — αρκεί η αναπηρία αυτή καθεαυτή.
3. Οι τρεις αξιώσεις (929, 931, 932 ΑΚ) είναι χωριστές και σωρευτικές. Αξίωση για διαφυγόντα εισοδήματα, αξίωση λόγω αναπηρίας και αξίωση για ηθική βλάβη μπορούν να ασκηθούν παράλληλα — η θεμελίωση της μίας δεν προϋποθέτει ούτε αντικαθιστά τις άλλες.
Η Ασφαλιστική Διάσταση — Ρήτρα Claims Made
Ο αναισθησιολόγος είχε ασφαλιστήριο επαγγελματικής αστικής ευθύνης. Το ασφαλιστήριο, πάντως, περιελάμβανε ρήτρα «claims made»: δεν αρκούσε να συνέβη η ζημία εντός της ασφαλιστικής περιόδου· έπρεπε και να αναγγελθεί εντός ενός έτους από τη λήξη του συμβολαίου. Το συμβόλαιο είχε λήξει τον Μάιο 2011, άρα η προθεσμία αναγγελίας έληγε τον Μάιο 2012.
Ο αναισθησιολόγος ισχυρίστηκε ότι ενημέρωσε τηλεφωνικά τον ασφαλιστικό σύμβουλο τον Ιούνιο 2011 — εντός, δηλαδή, της προθεσμίας. Το Δικαστήριο δέχθηκε τον ισχυρισμό: η ενημέρωση του ασφαλιστικού συμβούλου αρκεί, αφού αυτός είναι το πρόσωπο που έχει επαφή με τον ασφαλισμένο, και η ίδια η υπάλληλος της ασφαλιστικής κατέθεσε ότι «υπάρχουν και οι δύο περιπτώσεις» ενημέρωσης — είτε μέσω συμβούλου είτε απευθείας.
Το Δικαστήριο απέρριψε επίσης τον ισχυρισμό της ασφαλιστικής ότι η αποζημίωση του 931 ΑΚ αποτελεί «έμμεση ζημία» και εξαιρείται της κάλυψης: η αξίωση αυτή είναι άμεση ζημία — επέρχεται από αυτή καθεαυτή τη ζημιογόνο πράξη και όχι ως επακόλουθο άλλης ζημίας. Αποτέλεσμα: η ασφαλιστική υποχρεώθηκε να καλύψει μέχρι του ορίου των €150.000.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αυτή είναι σημαντική για τρεις λόγους που αφορούν κάθε υπόθεση ιατρικής αμέλειας με μόνιμη αναπηρία.
Πρώτον, επιβεβαιώνει ότι η παράλειψη δοκιμαστικής δόσης στην επισκληρίδιο αναισθησία είναι αυτοτελής αμέλεια — όχι τεχνική λεπτομέρεια. Το στοιχείο που καθόρισε την έκβαση ήταν η έλλειψη καταχώρισης στο δελτίο αναισθησίας: αν η πράξη δεν γράφτηκε, τεκμαίρεται ότι δεν έγινε.
Δεύτερον, η απόφαση κατοχυρώνει με σαφήνεια τη νομολογιακή θέση ότι η αξίωση του 931 ΑΚ δεν απαιτεί απόδειξη διαφυγόντος κέρδους ή συγκεκριμένης επαγγελματικής ζημίας. Αρκεί η μόνιμη αναπηρία και η λογική πιθανολόγηση ότι επηρεάζει το μέλλον — κάτι που σε νεαρή λεχώνα με παραπάρεση και ανικανότητα εργασίας είναι αυτονόητο. Η αξίωση αυτή συχνά παραβλέπεται ή υποτιμάται· η παρούσα απόφαση δείχνει ότι μπορεί να αποφέρει σημαντικό ποσό χωριστά από την ηθική βλάβη.
Τρίτον, η κρίση για τη ρήτρα «claims made» είναι χρήσιμη για κάθε ιατρό που αμφιταλαντεύεται αν η ενημέρωση του ασφαλιστικού συμβούλου αρκεί ή αν πρέπει να επικοινωνήσει απευθείας με την ασφαλιστική. Η απόφαση δέχεται ότι η ενημέρωση μέσω συμβούλου αρκεί — και προστατεύει τον ασφαλισμένο από την απαλλαγή της εταιρίας.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης