Θάνατος από Μετεγχειρητική Αιμορραγία — Ο Χειρουργός Απουσίαζε σε Συνέδριο, οι Εφημερεύοντες Δεν Έκαναν Υπερηχογράφημα
Γυναίκα 47 ετών υποβάλλεται σε κοιλιακή υστερεκτομή σε δημόσιο νοσοκομείο. Η επέμβαση εκτιμάται ως επιτυχής. Τις επόμενες πέντε ημέρες ο αιματοκρίτης της πέφτει σταδιακά, εμφανίζει πόνο, ωχρότητα και αδυναμία κίνησης — κανείς δεν κάνει υπερηχογράφημα. Ο χειρουργός έχει φύγει παράτυπα σε επιστημονικό συνέδριο στο Λονδίνο χωρίς να ενημερώσει την ασθενή. Οι εφημερεύοντες εφησυχάζουν. Την έκτη ημέρα η ασθενής πεθαίνει από ενδοκοιλιακή αιμορραγία. Το Τριμελές Εφετείο Πατρών καταδικάζει και τους τρεις ιατρούς για ανθρωποκτονία από αμέλεια.
Η Χρονολογία της Υπόθεσης
- 21 Ιουνίου 2007, Πέμπτη — Η Β.Κ., 47 ετών, εισάγεται στη γυναικολογική κλινική. Προεγχειρητικός έλεγχος φυσιολογικός. Αιματοκρίτης: 36.
- 22 Ιουνίου, Παρασκευή — Κοιλιακή υστερεκτομή λόγω ινωμυωμάτων. Κατά τη διάρκεια: μετάγγιση 2 φιαλών αίματος. Μετεγχειρητικά: αιμοδυναμικά σταθερή. Ο χειρουργός επισκέπτεται την ασθενή το μεσημέρι, καθησυχάζει τους οικείους — και δεν τους ενημερώνει ότι αύριο φεύγει στο εξωτερικό.
- 23 Ιουνίου, Σάββατο — Αιματοκρίτης: 26,1. Πυρετός, αδυναμία κίνησης, κοιλιακό άλγος. Ο εφημερεύων ιατρός ενημερώνεται — κρίνει ότι πρόκειται για μετεγχειρητική αναιμία. Ο χειρουργός έχει αναχωρήσει για Λονδίνο.
- 24 Ιουνίου, Κυριακή — Αιματοκρίτης: 22,2. Χορηγούνται 2 φιάλες αίματος. Κανείς από τους εφημερεύοντες δεν κάνει υπερηχογράφημα. Η αδελφή της ασθενούς τηλεφωνεί στο σπίτι του χειρουργού — της απαντούν ότι απουσιάζει στο εξωτερικό.
- 25 Ιουνίου, Δευτέρα — Εξέταση αίματος: πήγμα — αχρηστευμένο δείγμα. Κανένας επανέλεγχος. Ο αδελφή της ασθενούς ζητά μέσω γνωστού ιατρού να γίνει υπερηχογράφημα.
- 26 Ιουνίου, Τρίτη — Αιματοκρίτης: 29,2. Ο εφημερεύων επισκέπτεται την ασθενή — καθησυχάζει τους οικείους. Το υπερηχογράφημα δεν γίνεται. Πυρετός 38,7 — επισημαίνεται στο φύλλο νοσηλείας: «προσοχή στη θερμοκρασία». Τη νύχτα: ανατεθείσα αποκλειστική νοσοκόμα — η ασθενής παραπονιέται για δύσπνοια, δεν μπορεί να ουρήσει, δεν κοιμάται.
- 27 Ιουνίου, Τετάρτη, 07:35 — Καρδιοαναπνευστική ανακοπή. Ανεπιτυχής αναζωογόνηση. Θάνατος.
Κατά τη νεκροψία βρέθηκαν εντός της περιτοναϊκής κοιλότητας 1.600 ml ελεύθερου αίματος και αιματοπήγματα βάρους 750 γρ. — συνολική απώλεια αίματος που αγγίζει τα 3 λίτρα. Η ιατροδικαστής διέγνωσε ενδοκοιλιακή αιμορραγία μετεγχειρητικά, ξεκινώντας από την πρώτη ημέρα σε δύο φάσεις. Η ύπαρξη οργανωμένων αιματοπηγμάτων συνηγορεί για απώλεια αίματος μεγάλης διάρκειας — όχι για αιφνίδια κατακλυσμιαία αιμορραγία τελευταίας στιγμής. Ρήξη μεγάλου αγγείου δεν ανευρέθη. Ράμματα απολινώσεων δεν βρέθηκαν ελεύθερα.
Τρεις Ιατροί — Τρία Είδη Αμέλειας
Το Εφετείο διέκρινε με ακρίβεια την αυτοτελή ευθύνη του καθενός, αποφεύγοντας την ομαδική και αόριστη καταλογιστική λογική.
Ο χειρουργός — απουσία χωρίς ενημέρωση και χωρίς άδεια. Ο χειρουργός αναχώρησε για επιστημονικό συνέδριο στο Λονδίνο ένα 24ωρο μετά την επέμβαση, χωρίς να ενημερώσει την ασθενή ή τους οικείους της, χωρίς να αφήσει ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας και χωρίς να έχει λάβει άδεια από τη Διοίκηση — η αίτησή του στο γραφείο προσωπικού κατατέθηκε έξι ημέρες μετά τον θάνατο. Το Εφετείο έκρινε ότι ο χειρουργός παραμένει θεράπων ιατρός και για το μετεγχειρητικό στάδιο: η χειρουργική ευθύνη δεν περιορίζεται στη σάλα του χειρουργείου αλλά καλύπτει προεγχειρητικό, εγχειρητικό και μετεγχειρητικό στάδιο ως ολότητα. Η ιδιότητα αυτή δεν αναιρείται από τον επιμερισμό καθηκόντων εφημεριών στο νοσοκομείο.
Ο ίδιος ο κατηγορούμενος παραδέχτηκε στην απολογία του ότι αν βρισκόταν στο νοσοκομείο θα είχε υποβάλει την ασθενή σε υπερηχογράφημα — και πιθανόν αυτή θα είχε σωθεί.
Τόσο ο σύζυγος όσο και η αδελφή της ασθενούς κατέθεσαν ότι αν είχαν ενημερωθεί για την αναχώρηση του χειρουργού, δεν θα είχαν συναινέσει στην πραγματοποίηση της επέμβασης εκείνη την εβδομάδα. Η αδελφή της ασθενούς — από τη Δευτέρα — ζητούσε επίμονα να γίνει υπερηχογράφημα. Μεσολάβησε μέσω γνωστού ιατρού, κάλεσε τηλέφωνα, ανησυχούσε ανοιχτά. Κανείς δεν ανταποκρίθηκε.
Οι δύο εφημερεύοντες — παράλειψη διάγνωσης. Οι δύο αναπληρωτές Διευθυντές της κλινικής, που εφημέρευαν κατά τη νοσηλεία, γνώριζαν: ότι είχαν χορηγηθεί 2 φιάλες αίματος στο χειρουργείο, ότι ο αιματοκρίτης έπεσε 14 μονάδες σε 48 ώρες, ότι η Δευτέρα έδωσε πήγμα στη γενική αίματος, ότι ο πυρετός επέμενε και ανέβηκε στους 38,7. Κι όμως δεν υπέβαλαν την ασθενή σε κανέναν απεικονιστικό έλεγχο — ούτε υπερηχογράφημα, ούτε αξονική. Αντίθετα, καθησύχαζαν τους οικείους και απέδιδαν όλα στη μετεγχειρητική αναιμία.
Το Εφετείο έκρινε ότι η αύξηση του αιματοκρίτη από 22 σε 29 μετά τη μετάγγιση δεν αρκούσε για να τους εφησυχάσει — έπρεπε να διερωτηθούν πού πήγε το αίμα που χάθηκε. Υπερηχογράφημα ακόμη και την τελευταία ημέρα θα έδειχνε ελεύθερο αίμα στην κοιλιακή κοιλότητα και θα επέτρεπε επανεπέμβαση.
1. Ο χειρουργός παραμένει θεράπων ιατρός και μετεγχειρητικά. Το προεγχειρητικό, το εγχειρητικό και το μετεγχειρητικό στάδιο αποτελούν ενιαία ολότητα. Η απουσία από το νοσοκομείο χωρίς ενημέρωση και χωρίς άδεια, χωρίς ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας, συνιστά αυτοτελή αμέλεια — ανεξάρτητα από το αν η επέμβαση ήταν τεχνικά άρτια.
2. Η μη ενημέρωση της ασθενούς για την αναχώρηση αφαιρεί τη συναίνεσή της. Αν η ασθενής ή οι οικείοι της γνώριζαν, δεν θα προχωρούσαν στην επέμβαση εκείνη την εβδομάδα. Η σχέση εμπιστοσύνης ιατρού-ασθενούς δεν αφορά μόνο τη χειρουργική πράξη.
3. Η πτώση αιματοκρίτη 14 μονάδων σε 48 ώρες επιβάλλει απεικονιστικό έλεγχο. Ο εφησυχασμός μετά τη μετάγγιση — χωρίς διερεύνηση της αιτίας απώλειας αίματος — αποτελεί παράβαση του κανόνα επιμέλειας. Ο μέσος συνετός ιατρός της ειδικότητας θα έκανε υπερηχογράφημα.
4. Η ευθύνη κατανέμεται αυτοτελώς, όχι αλληλοαναιρούμενα. Η ύπαρξη ευθύνης στον χειρουργό δεν μειώνει την ευθύνη των εφημερευόντων και αντίστροφα. Ο κάθε ιατρός ευθύνεται κατά το μέτρο της δικής του παράλειψης.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αυτή είναι από τις σημαντικότερες στην ελληνική ποινική νομολογία ιατρικής αμέλειας για δύο λόγους. Πρώτον, επιβεβαιώνει με ρητό τρόπο ότι η μετεγχειρητική παρακολούθηση είναι αναπόσπαστο μέρος της ευθύνης του χειρουργού — δεν ολοκληρώνεται με την έξοδο από το χειρουργείο. Δεύτερον, αποδέχεται ότι η παράτυπη απουσία χωρίς ενημέρωση συνιστά αυτοτελή αμελή πράξη, ακόμη και όταν η τεχνική εκτέλεση της επέμβασης ήταν άρτια.
Πρακτικά, η υπόθεση αναδεικνύει τον κίνδυνο της «διοικητικής» αντίληψης της μετεγχειρητικής φροντίδας: η παρουσία εφημερευόντων στο πρόγραμμα δεν απαλλάσσει τον θεράποντα χειρουργό από την ευθύνη παρακολούθησης του ασθενή. Η σχέση εμπιστοσύνης που δημιουργείται όταν ένας ασθενής επιλέγει συγκεκριμένο ιατρό δημιουργεί και συγκεκριμένο μετεγχειρητικό καθήκον.
Εξίσου σημαντική είναι η επιμέρους κρίση για τους εφημερεύοντες: το ότι υπήρχε «ανοδική τάση» στον αιματοκρίτη μετά τη μετάγγιση δεν αρκεί για να αποδειχθεί η έλλειψη αιμορραγίας. Έπρεπε να διερευνηθεί η πηγή της απώλειας — και η κατάλληλη εξέταση ήταν το υπερηχογράφημα, απλό, γρήγορο και διαθέσιμο σε κάθε νοσοκομείο.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης