Αναισθησιολόγος, Μαγνητική Τομογραφία χωρίς Εξοπλισμό Παρακολούθησης και Θάνατος Ασθενούς — Εφετείο Λάρισας 2019
53χρονος ασθενής με κλειστοφοβία υποβάλλεται σε μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης υπό ελαφρά αναισθησία σε ιδιωτικό διαγνωστικό εργαστήριο. Το εργαστήριο δεν διαθέτει μόνιτορ παρακολούθησης ζωτικών λειτουργιών, εξοπλισμό αναζωογόνησης ή απινιδωτή. Κατά τη διάρκεια της εξέτασης ο ασθενής εμφανίζει διαταραχή ζωτικών λειτουργιών που εντοπίζεται αργά — όχι από τους ιατρούς, αλλά από τη χειρίστρια του μηχανήματος. Ο αναισθησιολόγος δεν εφαρμόζει σωστή καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση. Ο ασθενής αποβιώνει. Το Εφετείο Λάρισας επικυρώνει την αμέλεια του αναισθησιολόγου και την υποχρέωση της ασφαλιστικής εταιρίας να καταβάλει €27.000.
Η Ιστορία της Υπόθεσης
Σεπτέμβριος 2005: 53χρονος ασθενής, ο οποίος είχε υποβληθεί δύο χρόνια νωρίτερα σε χειρουργική επέμβαση οσφυϊκής δισκοκήλης, χρειάζεται μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης. Λόγω κλειστοφοβίας — ανίκανος να παραμείνει ακίνητος εντός του τομογράφου — η εξέταση παραγγέλθηκε με χρήση ελαφράς αναισθησίας («μέθη»). Ο αναισθησιολόγος που κλήθηκε ήταν ο ίδιος που είχε εφαρμόσει αναισθησία στον ίδιο ασθενή έξι μήνες νωρίτερα, για όμοια εξέταση.
Ο ασθενής δεν γνώριζε ότι η καρδιά του εμφάνιζε υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια και σοβαρές αθηροσκληρωτικές αλλοιώσεις των στεφανιαίων αρτηριών. Ουδέποτε εμφάνισε συμπτώματα. Γνώριζε μόνο ότι έπασχε από αρτηριακή υπέρταση.
Το διαγνωστικό εργαστήριο λειτουργούσε νόμιμα, πληρούσε τις προδιαγραφές για διαγνωστικό εργαστήριο απεικονίσεων — αλλά δεν διέθετε τον εξοπλισμό που απαιτείται για την ασφαλή χορήγηση αναισθησίας: δεν υπήρχε ηλεκτροκαρδιοσκόπιο, παλμικό οξύμετρο, συσκευή ambu, απινιδωτής, τραχειοσωλήνες ή φάρμακα αναζωογόνησης (αδρεναλίνη, ατροπίνη). Ο αναισθησιολόγος γνώριζε αυτήν την έλλειψη και ανέλαβε ωστόσο την εξέταση.
Κατά τη διάρκεια της εξέτασης, οι ιατροί παρέμεναν εκτός του χώρου του τομογράφου πίσω από υαλοπίνακα. Η κλινική παρακολούθηση ζωτικών λειτουργιών — που απαιτεί εγγύτητα με τον ασθενή — ήταν αδύνατη κατά τις λήψεις. Η διαταραχή της αναπνοής εντοπίστηκε από τη χειρίστρια του μηχανήματος, όχι από τους ιατρούς. Λίγα δευτερόλεπτα μετά σταμάτησε η αναπνοή και ο σφυγμός του ασθενούς. Ο αναισθησιολόγος εφάρμοσε απλή τεχνική κάρπα (θωρακικές συμπιέσεις + εμφυσήσεις), χωρίς τα αναγκαία μηχανικά μέσα. Ο ασθενής κατέληξε πριν φθάσει το ασθενοφόρο.
Τρεις Αμελείς Παραλείψεις
1. Ανάληψη εξέτασης χωρίς τον απαραίτητο εξοπλισμό. Κατά τον Υπουργό Υγείας (ΥΑ Υ4Ο/3592/96) και τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης, η χορήγηση αναισθησίας απαιτεί ανεξαρτήτως τόπου: μόνιτορ ζωτικών λειτουργιών (ηλεκτροκαρδιοσκόπιο, παλμικό οξύμετρο, μέτρηση αρτηριακής πίεσης), συσκευή ambu, τραχειοσωλήνες, απινιδωτή και φάρμακα αναζωογόνησης. Ο αναισθησιολόγος γνώριζε ότι τίποτε από αυτά δεν υπήρχε στο εργαστήριο και ανέλαβε παρόλα αυτά.
2. Πλημμελής παρακολούθηση ζωτικών λειτουργιών. Κατά τη διάρκεια των λήψεων οι ιατροί παρέμεναν εκτός χώρου. Η κλινική παρακολούθηση — που απαιτεί συνεχή εγγύτητα — ήταν αδύνατη. Χωρίς μόνιτορ και χωρίς κλινική εποπτεία, η διαταραχή ζωτικών λειτουργιών του ασθενούς δεν εντοπίστηκε έγκαιρα. Εντοπίστηκε τυχαία, από μη ιατρικό προσωπικό.
3. Ανεπαρκής καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση. Ο αναισθησιολόγος εφάρμοσε μόνο απλή τεχνική κάρπα. Δεν χρησιμοποίησε ασκό ambu, δεν διασωλήνωσε (η νεκροτομή δεν ανεύρε ευρήματα στην τραχεία), δεν χορήγησε αδρεναλίνη ή ατροπίνη (δεν ανιχνεύθηκαν στην τοξικολογική εξέταση). Τα μέσα αυτά, ακόμη και αν δεν τα διέθετε το εργαστήριο, όφειλε να τα μεταφέρει ο ίδιος.
Η ασφαλιστική εταιρία ισχυρίστηκε ότι ο θάνατος οφείλεται αποκλειστικά στις προϋπάρχουσες παθήσεις της καρδιάς. Το Εφετείο απέρριψε τον ισχυρισμό: ακόμη και αν η διαταραχή ζωτικών λειτουργιών προκλήθηκε από την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια — ή από τον συνδυασμό αναισθησίας και καρδιακής νόσου — ο αναισθησιολόγος όφειλε να εντοπίσει την επιπλοκή έγκαιρα και να αντιδράσει με τα κατάλληλα μέσα. Αυτό δεν έγινε. Η αδυναμία έγκαιρης ανίχνευσης και η ανεπαρκής ανάνηψη συνδέονται αιτιωδώς με τον θάνατο.
Με την 812/2010 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Καρδίτσας, οι δύο ιατροί αθωώθηκαν κατά πλειοψηφία για ανθρωποκτονία εξ αμελείας — με σκεπτικό ότι αντελήφθησαν έγκαιρα την επιπλοκή και έκαναν τις απαραίτητες ενέργειες. Το Εφετείο Λάρισας δεν δεσμεύθηκε από αυτό: η τοξικολογική εξέταση δεν ανέδειξε αδρεναλίνη ή ατροπίνη, και η νεκροτομή δεν κατέγραψε ευρήματα διασωλήνωσης. Τα ποινικά κριθέντα απορρίφθηκαν ως αναληθή.
Ο αναισθησιολόγος — αφού κατέβαλε €27.000 σε συμβιβασμό με τους συγγενείς του θανόντος — στράφηκε κατά της ασφαλιστικής εταιρίας με την οποία είχε συνάψει ασφαλιστήριο επαγγελματικής ευθύνης με ανώτατο όριο €30.000. Η ασφαλιστική αρνήθηκε την κάλυψη επικαλούμενη τον όρο απαγόρευσης εξωδικαστικού συμβιβασμού χωρίς τη γραπτή της συναίνεση. Το Εφετείο έκρινε ότι ο όρος αυτός συνιστά ασφαλιστικό βάρος — η παράβασή του δεν αίρει αυτομάτως την κάλυψη, αλλά θεμελιώνει ενδεχομένως υποχρέωση αποκατάστασης της ζημίας του ασφαλιστή. Δεδομένου ότι η αμέλεια του ιατρού αποδείχθηκε, η ασφαλιστική υποχρεούται στην καταβολή.
1. Ο αναισθησιολόγος φέρει ευθύνη για τον χώρο στον οποίο χορηγεί αναισθησία. Αν ο χώρος δεν πληροί τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφαλούς χορήγησης αναισθησίας, ο ιατρός δεν πρέπει να αναλαμβάνει. Αν αναλάβει, φέρει ευθύνη για τις συνέπειες.
2. Η παρακολούθηση ζωτικών λειτουργιών πρέπει να είναι συνεχής και άμεση. Η απομάκρυνση από τον ασθενή κατά τη διάρκεια αναισθησίας, χωρίς μόνιτορ που να λειτουργεί εξ αποστάσεως, είναι αμελής παράλειψη.
3. Ο αναισθησιολόγος οφείλει να μεταφέρει τον αναγκαίο εξοπλισμό αναζωογόνησης. Η έλλειψή του στον χώρο δεν τον απαλλάσσει — υπάρχουν φορητές συσκευές (απινιδωτές, ασκοί ambu) που μπορούν να μεταφερθούν.
4. Η ποινική αθώωση δεν δεσμεύει το αστικό δικαστήριο. Όταν τα αντικειμενικά επιστημονικά στοιχεία (τοξικολογία, νεκροτομή) αντιφάσκουν με τα κριθέντα στην ποινική δίκη, το αστικό δικαστήριο εκτιμά αυτοτελώς και μπορεί να καταλήξει σε διαφορετικό συμπέρασμα.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η υπόθεση αυτή θέτει ένα ζήτημα που επανέρχεται σε περιβάλλοντα εκτός χειρουργείου: ο αναισθησιολόγος που καλείται να χορηγήσει αναισθησία σε ιδιωτικό διαγνωστικό εργαστήριο, σε οδοντιατρείο ή σε οποιοδήποτε άλλο χώρο φέρει αυτοτελή ευθύνη για την επάρκεια αυτού του χώρου. Δεν αρκεί ο χώρος να λειτουργεί νόμιμα για τον σκοπό για τον οποίο αδειοδοτήθηκε — πρέπει να πληροί τις προδιαγραφές για τη συγκεκριμένη πράξη που πρόκειται να διενεργηθεί.
Εξίσου σημαντική η νομική επεξεργασία της ασφαλιστικής σύμβασης. Ο όρος απαγόρευσης συμβιβασμού χωρίς τη συναίνεση της ασφαλιστικής είναι συχνός στα ασφαλιστήρια επαγγελματικής ευθύνης. Το Εφετείο διευκρινίζει ότι η παράβασή του δεν επιφέρει αυτομάτως απαλλαγή της ασφαλιστικής — μόνο εφόσον η ασφαλιστική αποδείξει ότι υπέστη ζημία από τον συμβιβασμό. Εδώ δεν αποδείχθηκε κάτι τέτοιο, αφού το ποσό του συμβιβασμού (€27.000) ήταν κατώτερο του ανώτατου ορίου κάλυψης (€30.000).
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης