Νόθευση Βιβλίου Ασθενών και Αντίστροφη Αγωγή — Όταν ο Ιατρός Στρέφεται Κατά του Ασθενή
33χρονος υφίσταται τροχαίο ατύχημα και προσέρχεται σε ιδιωτικό ιατρικό κέντρο. Δύο ορθοπεδικοί τον εξετάζουν σε τρεις επισκέψεις — κανείς δεν χορηγεί αντιπηκτική αγωγή. Εικοσαήμερο μετά, εισάγεται επειγόντως με πνευμονική εμβολή και εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση, σε κίνδυνο ζωής. Ο ασθενής ασκεί αγωγή. Ο ένας ιατρός ανταπαντά αλλοιώνοντας δολίως το βιβλίο ασθενών, ενσωματώνοντας αντίγραφό του σε δική του αγωγή κατά του παθόντα — για προσβολή της τιμής του και παραβίαση δεδομένων. Το Δικαστήριο επιδικάζει €28.000 για ιατρική αμέλεια και €10.000 για παραβίαση ευαίσθητων δεδομένων, απορρίπτοντας τις αντίστροφες αγωγές.
Τι Συνέβη — Το Ιστορικό
Στις 18 Απριλίου 2007, 33χρονος δικαστικός επιμελητής υπέστη τροχαίο ατύχημα οδηγώντας μοτοσικλέτα. Διακομίστηκε σε ιδιωτικό ιατρικό κέντρο, όπου τον εξέτασε εφημερεύων ορθοπεδικός. Η διάγνωση: «κάκωση δεξιού γόνατος». Δεν έγινε αμέσως μαγνητική τομογραφία. Ο ασθενής έλαβε αντιτετανικό και παυσίπονα, με σύσταση για ανάπαυση και κλινοστατισμό επί 10 ημέρες.
- 18.4.2007 — Α’ επίσκεψη. Διάγνωση «κάκωση». Παυσίπονα. Κλινοστατισμός. Καμία αντιπηκτική αγωγή.
- 25.4.2007 — Β’ επίσκεψη — άλλος ορθοπεδικός. Διάγνωση «κάταγμα επιγονατίδας». Σύσταση για μαγνητική τομογραφία. Ούτε τώρα αντιπηκτική αγωγή.
- 3.5.2007 — Μαγνητική τομογραφία. Δεν αναδεικνύει σαφές κάταγμα — «κλινική εκτίμηση» αναφέρεται.
- 9.5.2007 — Γ’ επίσκεψη. Ο δεύτερος ορθοπεδικός γνωματεύει «ρωγμώδες κάταγμα επιγονατίδας». Παρ’ όλα αυτά, ούτε τώρα αντιπηκτική αγωγή, ενώ ο ασθενής παραπονείται για πόνους, οίδημα, κόπωση.
- 11.5.2007 — Εισαγωγή σε άλλο νοσοκομείο επειγόντως. Διάγνωση: πνευμονική εμβολή, εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση. Ο πατέρας του πληροφορείται ότι η ζωή του κινδυνεύει. Νοσηλεία 11 ημερών με αντιπηκτική αγωγή και ισχυρή αντιβίωση.
Κάταγμα κάτω άκρου, κλινοστατισμός και ακινησία αποτελούν κλασικούς προδιαθεσικούς παράγοντες φλεβικής θρόμβωσης. Τα συμπτώματα του ασθενούς — έντονοι πόνοι, οίδημα, αλλαγή χρώματος, θερμότητα ποδιού, σωματική κόπωση — ήταν σημεία πιθανής θρόμβωσης. Οι ιατροί δεν χορήγησαν αντιπηκτική αγωγή σε καμία από τις τρεις επισκέψεις, δεν ενημέρωσαν τον ασθενή για τον κίνδυνο, δεν εξειδίκευσαν τις οδηγίες για συνδυαστική εφαρμογή κλινοστατισμού και βάδισης και δεν επικοινώνησαν μεταξύ τους για τη διαδρομή του περιστατικού.
Η Νόθευση — Πώς Αποκαλύφθηκε
Μετά την άσκηση αγωγής από τον παθόντα, ο πρώτος ορθοπεδικός κατέθεσε αγωγή αντίστροφη — και ενσωμάτωσε σε αυτήν φωτοτυπία από το βιβλίο ασθενών του ιατρικού κέντρου, που αφορούσε στον παθόντα. Στη φωτοτυπία αυτή εμφανιζόταν η φράση: «εδόθη φαρμακευτική (αποιδηματική-αντιπηκτική) αγωγή».
Ο παθών, επισκεπτόμενος τις εγκαταστάσεις του ιατρικού κέντρου, επιθεώρησε το πρωτότυπο βιβλίο. Διαπίστωσε ότι η φράση αυτή είχε προστεθεί εκ των υστέρων, με διαφορετικό στυλό, στο τέλος της εγγραφής του — και δεν συμπεριλαμβανόταν στην ιατρική βεβαίωση που του είχε εκδοθεί στις 18.4.2007.
Η ιατρική βεβαίωση της 18.4.2007 δεν ανέφερε αντιπηκτική αγωγή. Τα φάρμακα που αγόρασε η σύζυγος από φαρμακείο ήταν παυσίπονα (σελεκτίβα και αντιφλεγμονώδη) — όχι αντιπηκτικά. Το νοσοκομείο που νοσήλευσε τον παθόντα επειγόντως ρώτησε ρητά αν του είχε χορηγηθεί αντιπηκτική αγωγή — και η απάντηση ήταν αρνητική. Ο ισχυρισμός ότι χορηγήθηκε το φάρμακο «salospire» δεν αποδείχθηκε — και ακόμη και αν είχε χορηγηθεί, τα διεθνή δεδομένα για την αποτελεσματικότητά του κατά θρόμβωσης ήταν «αντικρουόμενα». Η Αντεισαγγελέας Εφετών παρήγγειλε ποινική δίωξη για κακουργηματική πλαστογραφία μετά χρήσεως.
Η Παραβίαση Προσωπικών Δεδομένων
Πέρα από την πλαστογραφία, ο ιατρός χρησιμοποίησε αυτούσιο το απόρρητο βιβλίο ασθενών ενσωματώνοντάς το στο δικόγραφό του χωρίς συγκατάθεση του ασθενούς. Το Δικαστήριο έκρινε ότι αυτό συνιστούσε παράνομη επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων υγείας κατά τον ν. 2472/1997:
Το βιβλίο ασθενών εξωτερικών ιατρείων αποτελεί αρχείο ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων υγείας κατά τον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας και τον ν. 2472/1997. Η επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων για υπεράσπιση δικαιώματος ενώπιον Δικαστηρίου δεν καλύπτει και τη νόθευση του ίδιου του αρχείου. Ο ασθενής δεν είχε ενημερωθεί, δεν είχε δώσει συγκατάθεση και δεν είχε ληφθεί άδεια από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Το ιατρικό κέντρο ευθυνόταν εις ολόκληρον ως υπεύθυνος επεξεργασίας που επέτρεψε στον ιατρό-προστηθέντα να παρέμβει στο αρχείο.
Οι Αντίστροφες Αγωγές — Και Γιατί Απορρίφθηκαν
Ο ιατρός ισχυρίστηκε ότι η αγωγή του παθόντα περιείχε ψευδείς ισχυρισμούς που έπλητταν την επιστημονική του αξιοπρέπεια.
Απορρίφθηκε: Η άσκηση αγωγής από ασθενή για ιατρική αμέλεια αποτελεί νόμιμη άσκηση δικαιώματος — δεν συνιστά παράνομη προσβολή τιμής, εκτός αν αποδειχθεί ότι οι ισχυρισμοί ήταν ψευδείς και κακόβουλοι. Εδώ αποδείχθηκε ότι ήταν βάσιμοι.
Ο ιατρός ισχυρίστηκε ότι ο παθών παραβίασε τα προσωπικά δεδομένα του δεύτερου ιατρού ασκώντας σε βάρος του αγωγή με «ψευδείς» ισχυρισμούς.
Απορρίφθηκε: Η αγωγή ιατρικής αμέλειας δεν συνιστά παραβίαση προσωπικών δεδομένων. Αντιθέτως η χρήση του νοθευμένου αρχείου από τον ιατρό συνιστούσε παραβίαση των δεδομένων του ασθενούς.
1. Το βιβλίο ασθενών είναι αρχείο ευαίσθητων δεδομένων — η χρήση του για δικαστική υπεράσπιση δεν νομιμοποιεί τη νόθευσή του. Ακόμη και αν η επίκληση ιατρικού αρχείου για υπεράσπιση δικαιώματος ενώπιον δικαστηρίου είναι κατ’ αρχήν επιτρεπτή, η αλλοίωση του περιεχομένου του δεν καλύπτεται από καμία εξαίρεση.
2. Η άσκηση αγωγής από ασθενή δεν συνιστά προσβολή τιμής ιατρού — ακόμη και αν ο ιατρός διαφωνεί με τους ισχυρισμούς. Η νομιμοποίηση του δικαιώματος αποζημίωσης περιλαμβάνει και την έκθεση των πραγματικών περιστατικών που θεμελιώνουν την αξίωση.
3. Η ποινική αθώωση ενός ιατρού δεν δεσμεύει το αστικό δικαστήριο. Η πολιτική δίκη εξετάζει αυτοτελώς τα πραγματικά γεγονότα — η αμετάκλητη ποινική αθώωση δεν παράγει δεδικασμένο για την αστική υπόθεση.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αυτή είναι από τις σπάνιες που αντιμετωπίζουν ένα φαινόμενο που γίνεται ολοένα συχνότερο: τον ιατρό που ανταπαντά σε αγωγή ιατρικής αμέλειας με δική του αγωγή κατά του ασθενούς, επιδιώκοντας να εξισορροπήσει τη δικαστική ζυγαριά. Στην προκειμένη περίπτωση το Δικαστήριο απέρριψε αυτή τη στρατηγική.
Εξίσου σημαντική είναι η διαπίστωση ότι το βιβλίο ασθενών ιδιωτικής κλινικής αποτελεί αρχείο ευαίσθητων δεδομένων ακόμη και αν τηρείται «ανεπίσημα» από εφημερεύοντα ιατρό — η υποχρέωση του π.δ. 517/1991 δεν παρακάμπτεται από χαρακτηρισμούς. Και η παραβίαση αυτή δεν γεννά μόνο ποινική ευθύνη (πλαστογραφία) αλλά και αστική (αποζημίωση κατά ν. 2472/1997), με αντιστροφή βάρους απόδειξης.
Τέλος, η κρίση για τη μη χορήγηση αντιπηκτικής αγωγής παρέχει πρακτική καθοδήγηση: τρεις επισκέψεις σε εικοσαήμερο, τρεις ορθοπεδικοί, κανένας δεν χορήγησε αγωγή που ήταν ιατρικώς ενδεδειγμένη — και αυτό αρκεί για τη θεμελίωση της ευθύνης. Η ύπαρξη διακριτικής ευχέρειας δεν αίρει την υποχρέωση εκτίμησης των συμπτωμάτων που παρουσίαζε ο συγκεκριμένος ασθενής.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης