Εσφαλμένη Διάγνωση Καρκίνου — Μόνιμη Κολοστομία Χωρίς Ανάγκη και €572.400 Αποζημίωση
Γυναίκα 69 ετών, υγιής, υποβάλλεται σε προληπτική κολονοσκόπηση. Παθολογοανατόμοι εκδίδουν εξέταση που διαγιγνώσκει αδενοκαρκίνωμα παχέος εντέρου — χωρίς να περιγράφουν μικροσκοπικά ευρήματα. Ο χειρουργός, αρκούμενος στη λανθασμένη εξέταση και σε δακτυλική εξέταση, δεν διατάσσει μαγνητική τομογραφία ούτε ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα, δεν ενημερώνει την ασθενή για το είδος της επέμβασης και την εισάγει επειγόντως στο χειρουργείο. Μετεγχειρητικά αποδεικνύεται ότι η ασθενής δεν είχε καρκίνο. Υπέστη μόνιμη, μη αναστρέψιμη κολοστομία χωρίς καμία ανάγκη. Το Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης επιδικάζει €572.400.
Τι Συνέβη — Μια Αλυσίδα Σφαλμάτων
Τον Ιούνιο 2013 η ασθενής, γεννημένη το 1944, υποβλήθηκε σε προληπτική κολονοσκόπηση. Δεν είχε κανένα παθολογικό σύμπτωμα. Ο γαστρεντερολόγος που διενήργησε την εξέταση διαπίστωσε εξερυθρή αιμορραγική περιοχή στον πρωκτικό δακτύλιο, έλαβε βιοψίες και συνέστησε χειρουργική εκτίμηση.
Το υλικό απεστάλη σε εργαστήριο παθολογοανατομικής εξέτασης. Οι δύο παθολογοανατόμοι συνέταξαν εξέταση που κατέληγε σε «Καλά διαφοροποιημένο διηθητικό αδενοκαρκίνωμα παχέος εντέρου» — χωρίς να περιγράφουν τα μικροσκοπικά ευρήματα που οδήγησαν σε αυτό το συμπέρασμα. Αυτή η έλλειψη περιγραφής μικροσκοπικών ευρημάτων ήταν η πρώτη ένδειξη ότι η εξέταση ήταν ελλιπής.
Στα τέλη Ιουνίου η ασθενής μαθαίνει το αποτέλεσμα και επισκέπτεται τον χειρουργό. Του αναφέρει ότι δεν έχει κανένα σύμπτωμα και ζητεί να γίνει επανεξέταση για επιβεβαίωση. Ο χειρουργός αρνείται, προβαίνει σε δακτυλική εξέταση, διαγιγνώσκει «αδένωμα μεγέθους καρυδιού» και δηλώνει ότι η κατάσταση είναι «επείγουσα» — ότι η ασθενής «έπρεπε ήδη να έχει χειρουργηθεί χθες». Ειδοποιεί τα τέκνα της που μένουν στο εξωτερικό και την εισάγει στην κλινική την επόμενη ημέρα, ενώ η χειρουργή επέμβαση προγραμματίζεται για τη μεθεπόμενη.
Δεν διέταξε μαγνητική τομογραφία πυέλου — η βασική εξέταση για σταδιοποίηση καρκίνου ορθού. Δεν διέταξε ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα. Δεν επικοινώνησε με τον γαστρεντερολόγο ούτε με τις παθολογοανατόμους. Δεν ζήτησε επανεξέταση της ιστολογικής — παρόλο που η εξέταση δεν περιείχε μικροσκοπικά ευρήματα. Δεν ενημέρωσε την ασθενή για το είδος της επέμβασης, τις εναλλακτικές λύσεις ούτε για τη μόνιμη κολοστομία που θα δημιουργούσε.
Η επέμβαση έγινε στις 2 Ιουλίου 2013: κοιλιοπεριναϊκή ορθοσιγμοειδεκτομή με μόνιμη κολοστομία — πλήρης αφαίρεση ορθού και σφιγκτήρα, δημιουργία παρά φύσιν έδρας εφ’ όρου ζωής.
Η μετεγχειρητική ιστολογική εξέταση του αφαιρεθέντος υλικού έδειξε: κανένα ίχνος αδενοκαρκινώματος. Μόνο υπερπλαστικός πολύποδας στο σημείο της προηγούμενης βιοψίας. Παθολογοανατόμος του ίδιου νοσοκομείου, αφού ανέτρεξε σε πολυάριθμες τομές, δεν κατάφερε να εντοπίσει κανένα στοιχείο κακοήθειας.
Η ασθενής ζήτησε επανεξέταση του αρχικού υλικού βιοψίας από τρίτο εργαστήριο. Αναπληρωτής καθηγητής Παθολογικής Ανατομικής του ΑΠΘ επιβεβαίωσε: ούτε στο αρχικό υλικό υπήρχε καρκίνος. Τα ευρήματα ήταν συμβατά με φλεγμονώδη πολύποδα — όχι αδενοκαρκίνωμα.
Οι Δύο Αυτοτελείς Αμέλειες
Οι παθολογοανατόμοι συνέταξαν ελλιπή και λανθασμένη εξέταση. Ελλιπή, διότι απουσίαζαν παντελώς τα μικροσκοπικά ευρήματα που θα τεκμηρίωναν το συμπέρασμα — στοιχείο που επισήμαναν και οι δύο μεταγενέστεροι ιατροί. Λανθασμένη, διότι το ίδιο υλικό επανεξετάστηκε δύο φορές (μετεγχειρητικά και συμβουλευτικά) και αμφότερες έδειξαν απουσία κακοήθειας. Το Δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό ότι η παρεμβολή των ενεργειών του χειρουργού διέκοψε τον αιτιώδη σύνδεσμο: χωρίς τη λανθασμένη εξέταση η ασθενής δεν θα οδηγούνταν ποτέ στο χειρουργείο.
Ο χειρουργός αμέλησε διττώς: ως προς τη διάγνωση και ως προς την ενημέρωση. Ως προς τη διάγνωση, αρκέστηκε στην ελλιπή εξέταση και σε μια δακτυλική εξέταση, χωρίς να ζητήσει μαγνητική τομογραφία, ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα ή επανεξέταση του ιστολογικού. Ιδίως εντυπωσιακή ήταν η απουσία οποιασδήποτε επικοινωνίας με τους ιατρούς που είχαν προηγηθεί. Ως προς την ενημέρωση, δεν εξήγησε ποτέ στην ασθενή ότι η επέμβαση θα δημιουργούσε μόνιμη κολοστομία, ότι υπήρχαν εναλλακτικές λύσεις και ότι ο πανικός που της προκάλεσε ο χαρακτηρισμός «επείγον» στερούσε από αυτήν τη δυνατότητα νηφάλιας απόφασης.
1. Λανθασμένη παθολογοανατομική εξέταση συνδέεται αιτιακά με τη χειρουργική βλάβη — ακόμη και αν παρεμβλήθηκε αμελής χειρουργός. Ο αιτιώδης σύνδεσμος δεν διακόπτεται όταν η παρεμβολή τρίτου δεν είναι «εντελώς εξαιρετική και απρόβλεπτη». Η παρέμβαση χειρουργού που βασίζεται στην ανωτέρω εξέταση είναι αναμενόμενη συνέπεια.
2. Ο χειρουργός οφείλει να επαληθεύει ελλιπείς διαγνωστικές εξετάσεις πριν από επέμβαση με μόνιμες συνέπειες. Η απουσία μικροσκοπικών ευρημάτων σε ιστολογική εξέταση είναι ένδειξη που επέβαλε επανεξέταση ή συμπληρωματικές εξετάσεις.
3. Ο κατεπείγων χαρακτήρας δεν δικαιολογεί έλλειψη ενημέρωσης — ιδίως όταν αυτός ο χαρακτήρας δημιουργείται από τον ίδιο τον ιατρό. Εδώ ο χειρουργός πίεσε για άμεση επέμβαση ενώ ο αξονικός έλεγχος ήταν αρνητικός. Η τεχνητή επιτάχυνση αποστέρησε από την ασθενή τη δυνατότητα νηφάλιας συναίνεσης.
Η Ασφαλιστική Διάσταση — Μία Ιατρός Εντός, Μία Εκτός Claims Made
Αμφότερες οι παθολογοανατόμοι ήταν ασφαλισμένες στην ίδια ασφαλιστική εταιρία με ασφαλιστήρια που περιείχαν ρήτρα claims made: για να ισχύσει η κάλυψη, το ζημιογόνο γεγονός έπρεπε να έχει συμβεί εντός της ασφαλιστικής περιόδου και η αξίωση να έχει αναγγελθεί εντός αυτής ή το αργότερο ένα έτος μετά τη λήξη της.
Η πρώτη παθολογοανατόμος είχε ασφαλιστήριο που ίσχυε από 1.8.2012 έως 1.8.2013. Το ζημιογόνο γεγονός έγινε τον Ιούνιο 2013 — εντός της ασφαλιστικής περιόδου. Η αναγγελία έγινε με την επίδοση της παρεμπίπτουσας αγωγής τον Απρίλιο 2015 — δηλαδή πάνω από ένα έτος μετά τη λήξη (1.8.2013 + 1 έτος = 1.8.2014). Αποτέλεσμα: εκτός προθεσμίας — χωρίς ασφαλιστική κάλυψη.
Η δεύτερη παθολογοανατόμος είχε ασφαλιστήριο που ίσχυε αρχικά από 1.8.2011 έως 1.8.2012, αλλά ανανεώθηκε διαδοχικά με αναδρομική έναρξη ισχύος από 1.8.2011. Η αναγγελία έγινε τον Απρίλιο 2015 — κατά τη διάρκεια ισχύος της τελευταίας ανανέωσης. Αποτέλεσμα: εντός προθεσμίας — κάλυψη €150.000.
Ασφαλιστήριο: 1.8.2012 – 1.8.2013
Αναγγελία: Απρίλιος 2015
Εκτός της ετήσιας επέκτασης (> 1.8.2014)
Ασφαλιστήριο: ανανεώσεις έως 1.8.2015
Αναδρομική ισχύς: από 1.8.2011
Αναγγελία: εντός ισχύουσας περιόδου
Η διαφορά μεταξύ των δύο ιατρών δεν ήταν το περιεχόμενο της σύμβασής τους — ήταν αν είχαν ανανεώσει το ασφαλιστήριό τους. Η ανανέωση με αναδρομική ισχύ «ξεκλείδωσε» την κάλυψη για τη δεύτερη παθολογοανατόμο, ενώ η πρώτη βρέθηκε ακάλυπτη επειδή άφησε το ασφαλιστήριο να λήξει. Για ιατρούς που συμβάλλονται με claims made ασφαλιστήρια, η διατήρηση ή ανανέωση της κάλυψης και μετά τη λήξη της επαγγελματικής δραστηριότητας είναι κρίσιμη.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση είναι σημαντική σε τρία επίπεδα.
Πρώτον, επιβεβαιώνει ότι ο αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ λανθασμένης διαγνωστικής εξέτασης και χειρουργικής βλάβης δεν διακόπτεται από την παρεμβολή αμελούς χειρουργού. Αυτό είναι κρίσιμο σε υποθέσεις αλυσίδας ιατρικών σφαλμάτων: εργαστήρια και διαγνωστικά κέντρα δεν μπορούν να προστατευθούν πίσω από την αμέλεια του θεράποντος.
Δεύτερον, αναδεικνύεται ρητά ότι μια ιστολογική εξέταση χωρίς μικροσκοπικά ευρήματα είναι ελλιπής και δεν αρκεί για να στηρίξει τόσο σοβαρή διαγνωστική απόφαση. Ο χειρουργός όφειλε να παρατηρήσει αυτήν την έλλειψη και να ζητήσει επανάληψη ή συμπλήρωση — ιδίως πριν από επέμβαση με μόνιμες και μη αναστρέψιμες συνέπειες.
Τρίτον, το ύψος της αποζημίωσης (€572.400) αντικατοπτρίζει τη βαρύτητα της βλάβης για μια ηλικιωμένη γυναίκα που υφίσταται μόνιμη αναπηρία χωρίς καμία θεραπευτική ανάγκη. Σε τέτοιες περιπτώσεις — όπου η βλάβη ήταν εξ αρχής αποφευκτέα — τα δικαστήρια επιδεικνύουν ιδιαίτερη αυστηρότητα.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης