Ψυχιατρική Κλινική — Κατασταλτικά Φάρμακα, Παράλυση Εντέρου και Θάνατος 37χρονης χωρίς Παρακολούθηση
37χρονη εργάτρια με σοβαρή καταθλιπτική κρίση — αρνείτο ακόμη και τη λήψη φαρμάκων — εισάγεται σε ιδιωτική ψυχιατρική κλινική. Της χορηγείται ισχυρή κατασταλτική αγωγή. Η βασική αντένδειξη αυτών των φαρμάκων είναι η πλήρης ακινησία του παχέος εντέρου — και η ασθενής, χωρίς αντίληψη της πραγματικότητας λόγω της αγωγής, δεν μπορεί να αναφέρει συμπτώματα. Όταν επιστρέφει με έντονους κοιλιακούς πόνους, το προσωπικό χορηγεί ένα υπόθετο και την αφήνει μόνη. Τα ξημερώματα πεθαίνει από εισρόφηση γαστρικών υγρών, μόνη στο μπάνιο. Πρωτοδικείο Αθηνών 2006: €60.000 στον σύζυγο και €100.000 στην κόρη.
Η Ασθενής — Ποιά Ήταν και Γιατί Εισήχθη
Η ασθενής εργαζόταν επί 22 χρόνια σε καπνοβιομηχανία. Όταν η εταιρεία αυτοματοποίησε την παραγωγή και άρχισε περικοπές, εμφάνισε σοβαρή καταθλιπτική κρίση. Τον Ιούνιο του 1998 ξεκίνησε ελαφρά αντικαταθλιπτική αγωγή. Τον Αύγουστο η κατάσταση επιδεινώθηκε: μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο με ψυχωσικά συμπτώματα, έντονη ψυχοκινητική ανησυχία, παραληρητικές ιδέες. Αρνούνταν να πάρει φάρμακα.
Ο ψυχίατρος συνέστησε εισαγωγή σε ειδικό ψυχιατρικό ίδρυμα. Ο σύζυγος επέλεξε ιδιωτική ψυχιατρική κλινική — «για καλύτερη νοσηλεία». Η ασθενής εισήχθη στις 5 Σεπτεμβρίου 1998.
Η Αλυσίδα των Παραλείψεων
- 5.9.1998 — Εισαγωγή. Χορήγηση ισχυρής κατασταλτικής αγωγής — η βασική αντένδειξη είναι η πλήρης ακινησία παχέος εντέρου. Η ασθενής δεν έχει αντίληψη της πραγματικότητας και δεν μπορεί να αναφέρει συμπτώματα. Επιβάλλεται συνεχής παρακολούθηση.
- 2η εβδομάδα — Κατάσταση σταθεροποιείται αλλά παραμένει ανησυχητική. Η κλινική δεν τεκμηριώνει παρακολούθηση εντερικής λειτουργίας.
- 19.9.1998, πρωί — Επιτρέπεται έξοδος για μία μέρα.
- 19.9.1998, απόγευμα — Επιστροφή εσπευσμένα με έντονους κοιλιακούς πόνους στην αριστερή κοιλιακή χώρα. Το προσωπικό χορηγεί ένα υπόθετο — και τίποτα άλλο. Κανένας ιατρός δεν εξετάζει την ασθενή σε βάθος. Κανένας δεν την παρακολουθεί.
- Νύχτα 19/20.9.1998, ~04:00 — Η ασθενής αισθάνεται πνιγμονή λόγω εισρόφησης γαστρικών υγρών. Προσπαθεί μόνη να φθάσει στο μπάνιο. Πέφτει. Πεθαίνει χωρίς κανέναν παρόντα.
Στόμα, λαιμός και λάρυγγας γεμάτοι γαστρικό περιεχόμενο. Και οι δύο πνεύμονες με γαστρικό περιεχόμενο της ίδιας σύστασης. Το σιγμοειδές, ανιόν και εγκάρσιο τμήμα του παχέος εντέρου ήταν λίαν διευρυμένα με παχυσμένα τοιχώματα. Η κατώτερη μοίρα του παχέος εντέρου παρουσίαζε εικόνα αιμορραγικής νέκρωσης. Ακριβώς αυτό που η αντένδειξη των χορηγούμενων φαρμάκων επέβαλλε να παρακολουθείται στενά.
Η Διπλή Ευθύνη — Ιατροί και Κλινική
Το Δικαστήριο θεμελιώνει δύο διακριτές και ανεξάρτητες μορφές αμέλειας:
Η παράλυση του εντέρου από τα χορηγούμενα φάρμακα ήταν γνωστή αντένδειξη — η παρακολούθησή της απαιτούσε μόνο γνώσεις γενικής παθολογίας. Μέσος ιατρός θα την είχε διαγνώσει εγκαίρως.
Όταν η ασθενής επέστρεψε με έντονους κοιλιακούς πόνους, κανείς δεν αντιλήφθηκε τη σοβαρότητα. Δεν παρέπεμψαν σε νοσοκομείο με χειρουργική δυνατότητα. Άφησαν την ασθενή μόνη όλη τη νύχτα.
Το Δικαστήριο αναγνωρίζει ότι η κλινική ευθύνεται αυτοτελώς — όχι μόνο ως προστήσασα — για ανεπαρκή οργάνωση: δεν διέθετε επαρκές ποιοτικά και ποσοτικά νοσηλευτικό προσωπικό για τη συνεχή παρακολούθηση ασθενών υπό ισχυρή κατασταλτική αγωγή.
Αυτή είναι υποχρέωση οργάνωσης — ανεξάρτητη από την υποκειμενική αμέλεια οποιουδήποτε ιατρού.
Ψυχιατρικός ασθενής υπό ισχυρή καταστολή δεν μπορεί να αναφέρει συμπτώματα, να ζητήσει βοήθεια ή να αντιληφθεί κίνδυνο. Αυτή η αδυναμία αυτοπροστασίας αντισταθμίζεται από αυξημένη υποχρέωση επαγρύπνησης εκ μέρους του προσωπικού. Η κλινική δεν μπορεί να επικαλείται ότι «δεν είπε τίποτα» η ασθενής — ήξερε ότι η ασθενής δεν μπορούσε να πει.
1. Φάρμακο με γνωστή σοβαρή αντένδειξη επιβάλλει συνεχή παρακολούθηση — ιδίως όταν ο ασθενής δεν έχει αντίληψη της κατάστασής του. Η υποχρέωση επαγρύπνησης αντισταθμίζει την αδυναμία αυτοπροστασίας του ψυχιατρικού ασθενούς.
2. Σοβαρός κοιλιακός πόνος σε ασθενή υπό κατασταλτική αγωγή είναι επείγον — όχι ρουτίνα. Η χορήγηση ενός υπόθετου και η εγκατάλειψη χωρίς ιατρική εξέταση και παρακολούθηση είναι αδικαιολόγητη παράλειψη.
3. Η ευθύνη κλινικής δεν εξαντλείται στην πρόστηση ιατρών — υπάρχει αυτοτελής ευθύνη για την οργάνωση. Επάρκεια νοσηλευτικού προσωπικού και συνεχής παρακολούθηση ευάλωτων ψυχιατρικών ασθενών είναι υποχρέωση της κλινικής ως φορέα.
4. Το υψηλότερο ποσό στην κόρη σε σχέση με τον σύζυγο αντανακλά τον βαρύτερο ψυχικό αντίκτυπο από αναπάντεχη απώλεια μητέρας σε νεαρή ηλικία. Η ηλικία της παθούσας (37 ετών) και ο τρόπος θανάτου — μόνη, στο μπάνιο, αβοήθητη — λήφθηκαν ιδιαίτερα υπόψη.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αυτή έχει σπάνια νομολογιακή σημασία για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι η ρητή αναγνώριση αυτοτελούς ευθύνης κλινικής για ανεπαρκή οργάνωση — διακριτή από την ευθύνη ως προστήσαντος. Το Δικαστήριο ξεκαθαρίζει ότι η κλινική δεν απαλλάσσεται αποδεικνύοντας ότι οι ιατροί δεν ήταν αμελείς: η ανεπάρκεια νοσηλευτικού προσωπικού για ασθενείς υπό ισχυρή καταστολή είναι ανεξάρτητη παράβαση καθήκοντος οργάνωσης.
Ο δεύτερος λόγος είναι η αντιμετώπιση της ιδιαιτερότητας του ψυχιατρικού ασθενούς. Η κλασική λογική «δεν ανέφερε συμπτώματα» δεν εφαρμόζεται σε ασθενή υπό καταστολή. Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η κλινική ήξερε εξαρχής ότι η ασθενής δεν θα μπορούσε να αυτοπροστατευθεί — και αυτή η γνώση γεννά αυξημένη υποχρέωση παρακολούθησης.
Το διαφορετικό ύψος αποζημίωσης μεταξύ συζύγου και κόρης αξίζει επίσης προσοχής: δεν αντανακλά νομική διαφορά στη νομιμοποίηση, αλλά εκτίμηση του εντάσεως ψυχικού άλγους. Η απώλεια μητέρας σε παιδί — ιδίως υπό τέτοιες συνθήκες — εκτιμάται ως βαρύτερη από την απώλεια συζύγου.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης