Κεφαλαλγία, Αδύνατη Αξονική Τομογραφία Επί Τόπου, Θάνατος Αγνώστου Αιτίας — Αθώωση Νευρολόγου Περιφερειακού Νοσοκομείου
Νευρολόγος σε περιφερειακό νοσοκομείο χωρίς αξονικό τομογράφο αντιμετωπίζει γυναίκα με επαναλαμβανόμενες έντονες κεφαλαλγίες και προϋπάρχουσα βλεφαρόπτωση από την παιδική ηλικία. Διενεργεί όλες τις εργαστηριακές εξετάσεις που έχει στη διάθεσή της, διαγιγνώσκει πιθανή ημικρανία ή ανεύρυσμα, παραπέμπει επειγόντως για αξονική στη Θεσσαλονίκη. Η ασθενής φαίνεται να βελτιώνεται — και εξέρχεται. Καθ’ οδόν καταρρέει. Στο ΑΧΕΠΑ: εγκεφαλικό οίδημα που εξελίσσεται ραγδαία. Θάνατος. Νεκροψία δεν έγινε ποτέ — η αιτία παρέμεινε άγνωστη. Αθώωση: χωρίς αποδεδειγμένη αιτία θανάτου και χωρίς εντοπίσιμο ιατρικό σφάλμα, δεν στοιχειοθετείται αμέλεια.
Ο Διαγνωστικός Δαίδαλος: Πολλαπλές Ενδείξεις, Περιορισμένα Μέσα
Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει ένα κρίσιμο — και συχνά παραβλεπόμενο — ζήτημα ιατρικής ευθύνης: τι οφείλει ο ιατρός όταν η κλινική εικόνα είναι διφορούμενη και τα διαγνωστικά μέσα ανεπαρκή λόγω υποδομής;
- Δεκέμβριος 1985 — Νοσηλεία με κεφαλαλγία. ΕΝΥ και αξονική τομογραφία (Θεσσαλονίκη): φυσιολογικά ευρήματα.
- Αρχές Μαρτίου 1989 — Παθολόγος εξωτερικά: «μεγάλη καταβολή, πονοκέφαλοι, ναυτία, υπνηλία». Παραπομπή στο νοσοκομείο.
- 6 Μαρτίου 1989, 02:00 — Εισαγωγή στη Νευρολογική Κλινική Αλεξανδρούπολης. Εξέταση: έντονη κεφαλαλγία με επέκταση στη σπονδυλική στήλη, αυχενική αντίσταση. Επίπεδο συνείδησης καλό. Καλείται ψυχίατρος — αποκλείει ψυχογενή αιτιολογία. Αρχίζουν εργαστηριακές εξετάσεις.
- 6–8 Μαρτίου — Αιματολογικός, βιοχημικός, ακτινολογικός έλεγχος: φυσιολογικά. ΗΕΓ πρώτη φορά: παράσιτα, ανεκμετάλλευτο. Παρουσία έμμηνης ρύσης — κεφαλαλγία υποχωρεί. Βελτίωση αυχενικής αντίστασης. Κλινικά, η ασθενής φαίνεται να βελτιώνεται.
- 9 Μαρτίου — Επαναληπτικό ΗΕΓ: διάχυτες βραδυρυθμίες — μη φυσιολογικό, σαφής ένδειξη για αξονική τομογραφία. Το νοσοκομείο δεν έχει αξονικό. Κλείνεται επειγόντως ραντεβού σε ιδιωτικό κέντρο Θεσσαλονίκης, ημερομηνία 16 Μαρτίου κατ’ επιθυμία οικείων. Εξιτήριο «εν βελτιώσει».
- 15 Μαρτίου, πρωί — Επανέρχεται με κεφαλαλγία. Δεν υπάρχουν νέα αντικειμενικά ευρήματα — ειδικευόμενη την αποπέμπει. Βράδυ: νέα εισαγωγή.
- 16 Μαρτίου, πρωί — Βελτίωση με παυσίπονα. Νέο εξιτήριο για μετάβαση στη Θεσσαλονίκη για προγραμματισμένη αξονική. Δεν κρίθηκε απαραίτητη μεταφορά με ασθενοφόρο.
- 16 Μαρτίου, καθ’ οδόν — Κρίση στο λεωφορείο. Μεταφορά κατεπειγόντως στο ΑΧΕΠΑ.
- ΑΧΕΠΑ, 16–19 Μαρτίου — Αξονική: μικρό εγκεφαλικό οίδημα, αποδόθηκε σε πιθανή επιληπτική κρίση. ΗΕΓ: στα όρια του φυσιολογικού. ΕΝΥ: φυσιολογικό. Αποιδηματική αγωγή.
- 19 Μαρτίου — Ραγδαία επιδείνωση. Μονάδα εντατικής παρακολούθησης.
- 20 Μαρτίου — Νέα αξονική: έντονο εγκεφαλικό οίδημα. Βαριά κωματώδης κατάσταση.
- 2 Απριλίου 1989 — Θάνατος από καρδιακή ανακοπή λόγω οξέος διάχυτου οιδήματος εγκεφάλου. Νεκροψία δεν έγινε — η αιτία του οιδήματος δεν έγινε ποτέ γνωστή.
Γιατί Δεν Στοιχειοθετήθηκε Αμέλεια
Το βούλευμα ανάλυσε εκτενώς κάθε ενέργεια της νευρολόγου και κατέληξε σε πλήρη αθώωση — για πολλαπλούς λόγους.
Πρώτον, η κλινική εικόνα ήταν παραπλανητική. Η προϋπάρχουσα βλεφαρόπτωση από την παιδική ηλικία επικάλυψε αυτό που αργότερα εμφανίστηκε ως οφθαλμοπληγία — σύμπτωμα που, αν ήταν νέο, θα κινούσε άμεσα υπόνοιες. Επίσης, η εμφάνιση της έμμηνης ρύσης — γνωστός εκλυτικός παράγων ημικρανίας — εξηγούσε εύλογα τη βελτίωση.
Δεύτερον, διενεργήθηκαν όλες οι δυνατές εξετάσεις. Αιματολογικός, βιοχημικός, ακτινολογικός έλεγχος — όλα φυσιολογικά. Το ΗΕΓ, το μόνο μη φυσιολογικό εύρημα, ήταν ακριβώς αυτό που οδήγησε στην επείγουσα παραπομπή για αξονική. Ο αξονικός τομογράφος δεν υπήρχε στο νοσοκομείο — αυτή ήταν πραγματικότητα της εποχής και της γεωγραφίας.
Τρίτον, η εξέλιξη στο ΑΧΕΠΑ ήταν αναπάντεχη από ιατρική άποψη. Το μικρό εγκεφαλικό οίδημα που διαπιστώθηκε αρχικά εξελίχθηκε ραγδαία παρά την ενδεδειγμένη αποιδηματική αγωγή. Η νόσος δεν ήταν νευροχειρουργικά αντιμετωπίσιμη.
Τέταρτον — και κρίσιμο — ποτέ δεν έγινε νεκροψία. Χωρίς νεκροψία, η αιτία του εγκεφαλικού οιδήματος παρέμεινε άγνωστη. Δεν μπορεί να αποδειχθεί αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ ιατρικής πράξης/παράλειψης και θανάτου, όταν η αιτία θανάτου είναι άγνωστη.
Η άρνηση των οικείων να επιτρέψουν νεκροψία είχε νομικές συνέπειες που ίσως δεν αντιλήφθηκαν: χωρίς τεκμηριωμένη αιτία θανάτου, η θεμελίωση αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ ιατρικής συμπεριφοράς και αποτελέσματος καθίσταται αδύνατη. Ο ιατρός δεν μπορεί να ευθύνεται για θάνατο από νόσο άγνωστης αιτιολογίας.
1. Ο ιατρός κρίνεται βάσει των διαγνωστικών μέσων που είχε στη διάθεσή του — όχι βάσει εξετάσεων που δεν υπήρχαν στο νοσοκομείο του. Η απουσία αξονικού τομογράφου σε περιφερειακό νοσοκομείο του 1989 είναι πρόβλημα υποδομής — όχι ιατρικό σφάλμα. Ο ιατρός που αναγνωρίζει την ανάγκη και παραπέμπει επειγόντως εκπληρώνει την υποχρέωσή του.
2. Η παραπλανητική κλινική εικόνα λόγω προϋπάρχουσας πάθησης δεν ισοδυναμεί με ιατρικό σφάλμα. Όταν κλινικά συμπτώματα επικαλύπτονται από γνωστά προϋπάρχοντα ευρήματα (βλεφαρόπτωση από παιδικής ηλικίας, επιδείνωση έμμηνης ρύσης), ο ιατρός δεν μπορεί να κατηγορηθεί για μη αναγνώριση αυτής της επικάλυψης — αν αυτό αντιστοιχούσε στο επίπεδο γνώσης του μέσου ιατρού.
3. Χωρίς αποδεδειγμένη αιτία θανάτου, δεν μπορεί να θεμελιωθεί αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ ιατρικής συμπεριφοράς και αποτελέσματος. Η νεκροψία δεν είναι μόνο ιατρική αναγκαιότητα — είναι νομική αναγκαιότητα όταν αμφισβητείται η αιτία θανάτου. Χωρίς αυτήν, η ευθύνη δεν μπορεί να αποδοθεί σε κανέναν.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η υπόθεση αυτή θέτει με οξύτητα ένα ζήτημα που αφορά ακόμα σήμερα τους ιατρούς της περιφέρειας: ευθύνονται για τα διαγνωστικά κενά που δημιουργεί η έλλειψη υποδομής;
Η απάντηση του βουλεύματος είναι σαφής: όχι, αν αναγνώρισαν το κενό και ενήργησαν αναλόγως. Η νευρολόγος δεν αδράνησε — έκλεισε επείγον ραντεβού για αξονική, παρέπεμψε την ασθενή, κατέγραψε τις υπόνοιες. Δεν μπορούσε να κάνει περισσότερα με τα μέσα που είχε.
Εξίσου σημαντική είναι η παρατήρηση για τη νεκροψία. Η άρνηση των οικείων — πιθανώς από λύπη και άρνηση της πραγματικότητας — είχε μια αντίστροφη συνέπεια: κατέστησε αδύνατη την ποινική καταδίκη του ιατρού που κατηγόρησαν. Χωρίς αιτία θανάτου, δεν υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος. Χωρίς αιτιώδη σύνδεσμο, δεν υπάρχει ευθύνη.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης