Ψευδώς Θετική Ηπατίτιδα C μετά από Τοκετό — Απαγόρευση Θηλασμού, Καταστροφή Βλαστοκυττάρων — Αγωγή Απορρίφθηκε: Ο Ιατρός Ενήργησε Ορθά
Λεχώνα ανακοινώνεται ότι η εξέταση αίματος κατά τον τοκετό έδειξε θετικό αποτέλεσμα για ηπατίτιδα C. Ο μαιευτήρας απαγορεύει αμέσως τον θηλασμό. Οι γονείς, υπό πίεση, καταστρέφουν τα φυλαγμένα βλαστοκύτταρα του νεογνού. Λίγες μέρες αργότερα: αρνητικά αποτελέσματα παντού. Το εργαστήριο είχε δώσει ψευδώς θετικό αποτέλεσμα. Το δικαστήριο απορρίπτει πλήρως την αγωγή των €44.687: ο μαιευτήρας και η κλινική ενήργησαν lege artis.
Το Ιστορικό: Από τον Τοκετό ως την Αγωγή
Στις 30 Νοεμβρίου 2014, γυναίκα 39 ετών εισήχθη σε ιδιωτικό μαιευτήριο για φυσιολογικό τοκετό. Σύμφωνα με το πρωτόκολλο, υποβλήθηκε σε πλήρη αιματολογικό και εργαστηριακό έλεγχο κατά την εισαγωγή της — μεταξύ άλλων και σε εξέταση ηπατίτιδας C.
- 1:26′ π.μ., 1 Δεκεμβρίου 2014 — Γέννηση υγιούς κοριτσιού. Το εργαστήριο της κλινικής εκδίδει αποτέλεσμα: θετικό στον ιό HCV. Ο μαιευτήρας ενημερώνεται αμέσως.
- Νύχτα — Ο μαιευτήρας διατάσσει προληπτικά να μη θηλάσει η λεχώνα, χωρίς να της εξηγηθεί αμέσως ο λόγος. Στο νεογνό χορηγείται ξένο γάλα.
- 7:30′ π.μ. — Ο μαιευτήρας επισκέπτεται τη λεχώνα στον θάλαμό της. Την ενημερώνει για το αποτέλεσμα και της συστήνει μοριακό έλεγχο από εξωτερικό εργαστήριο — η κλινική δεν διαθέτει την υποδομή. Η λεχώνα δεν απαντά θετικά· ταράσσεται και αμφιβάλλει.
- Επόμενες ώρες — Οι γονείς, υπό ψυχολογική πίεση και χρονικές συνθήκες, αποφασίζουν να καταστρέψουν τα φυλαγμένα βλαστοκύτταρα του νεογνού.
- 3 Δεκεμβρίου 2014 — Εξιτήριο. Ο μαιευτήρας επικοινωνεί αμέσως με φίλο βιοπαθολόγο για μοριακό έλεγχο.
- 4 Δεκεμβρίου 2014 — Νέες αιματολογικές εξετάσεις σε εξωτερικό εργαστήριο: αρνητικό αποτέλεσμα.
- 9 Δεκεμβρίου 2014 — Μοριακός έλεγχος στο Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ: αρνητικό. Επαναλήφθηκε τον Ιούνιο 2015: πάλι αρνητικό.
Η μέθοδος ELISA που χρησιμοποίησε η κλινική εντοπίζει αντισώματα στον ιό. Σε ποσοστό περίπου 0,1% των εξετάσεων, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ψευδώς θετικό ή ψευδώς αρνητικό για διάφορους λόγους που δεν σχετίζονται με βλάβη μηχανήματος ή σφάλμα προσωπικού. Ο μοριακός έλεγχος (PCR) είναι η ενδεδειγμένη μέθοδος επιβεβαίωσης — αλλά απαιτεί εξειδικευμένο εξωτερικό εργαστήριο.
Γιατί Αθωώθηκαν Μαιευτήρας και Κλινική
Η κλινική: Το εργαστήριο ακολούθησε το ιατρικό πρωτόκολλο στο σύνολό του. Μετά το πρώτο θετικό αποτέλεσμα επανέλαβε την εξέταση στο ίδιο δείγμα. Θετικό και πάλι. Ζήτησε αμέσως δεύτερο δείγμα. Θετικό για τρίτη φορά. Στο αποτέλεσμα ανέγραψε ρητά τη σύσταση για μοριακό έλεγχο. Η κλινική δεν είχε δική της υποδομή για μοριακό και ορθώς απευθύνθηκε σε εξωτερικό εργαστήριο. Δεν αποδείχθηκε κακή λειτουργία μηχανήματος. Το ψευδώς θετικό αποδόθηκε στο στατιστικό ποσοστό 0,1% που παρουσιάζει η μέθοδος.
Ο μαιευτήρας: Μπροστά σε τριπλό θετικό αποτέλεσμα από εγκεκριμένη μέθοδο, έπραξε ακριβώς ό,τι επιβάλλει η ιατρική επιστήμη: ενημέρωσε αμέσως την ασθενή, συνέστησε μοριακό έλεγχο για επιβεβαίωση, έλαβε προληπτικά μέτρα για την προστασία του νεογνού από ενδεχόμενη μεταφορά ιού μέσω θηλασμού. Αμέσως μετά το εξιτήριο, επικοινώνησε ο ίδιος με βιοπαθολόγο για να οργανωθεί μοριακός έλεγχος. Ο ιατρός δεν ήταν υπεύθυνος για την εγκυρότητα των εργαστηριακών αποτελεσμάτων — δεν τα διήγαγε ο ίδιος και δεν ήταν ειδικότητά του να τα αμφισβητήσει.
Η Αγωγή του Νεογνού: «Προώρως Ασκηθείσα»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αντιμετώπιση της αγωγής εκ μέρους του ανήλικου τέκνου. Οι γονείς ζητούσαν €15.000 για δύο ζημίες: τη στέρηση του «πρωτόγαλου» και την καταστροφή των βλαστοκυττάρων.
Το δικαστήριο απέρριψε την αξίωση ως προώρως ασκηθείσα: η ηθική βλάβη του νεογνού δεν στηρίζεται σε πιθανή αλλά σε ενδεχόμενη μελλοντική ζημία, η πραγματοποίηση της οποίας εξαρτάται από αστάθμητους παράγοντες. Το παιδί ενδέχεται να νοσήσει στο μέλλον από ασθένεια που θα μπορούσαν να θεραπεύσουν βλαστοκύτταρα — αλλά αυτό δεν είναι απόδειξη ζημίας που έχει ήδη επέλθει.
Για να επιδικαστεί χρηματική ικανοποίηση ηθικής βλάβης, η ζημία πρέπει να είναι πραγματική και παρούσα — ή τουλάχιστον βέβαιη κατά τους κανόνες της κοινής πείρας. Ενδεχόμενη μελλοντική ζημία που εξαρτάται από επιπλέον αβέβαια γεγονότα δεν αρκεί. Η απώλεια βλαστοκυττάρων συνιστά βλάβη μόνο αν και εφόσον το παιδί νοσήσει από ασθένεια που θα θεραπευόταν με αυτά — κάτι αδύνατο να προβλεφθεί σήμερα.
1. Ο ιατρός που λαμβάνει επανειλημμένα θετικά εργαστηριακά αποτελέσματα ενεργεί lege artis αν τα αντιμετωπίσει ως αληθή. Ο μαιευτήρας δεν διαγνώνει εργαστηριακές εξετάσεις — τα αξιολογεί. Τριπλό θετικό αποτέλεσμα από πιστοποιημένη μέθοδο δεν υποχρεώνει τον κλινικό ιατρό σε αμφισβήτησή του. Η πρόληψη των επιπτώσεων εκκινεί αμέσως, και παράλληλα προτείνεται μοριακός επιβεβαιωτικός έλεγχος.
2. Η ύπαρξη ψευδώς θετικού αποτελέσματος δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με αμέλεια εργαστηρίου. Εφόσον η μέθοδος ήταν ορθή, το πρωτόκολλο τηρήθηκε και δεν υπήρξε βλάβη μηχανήματος, το στατιστικό ποσοστό σφάλματος (0,1%) δεν αποτελεί αδικοπραξία. Ο νόμος δεν επιβάλλει μηδενικό ποσοστό σφάλματος — επιβάλλει τήρηση της ενδεδειγμένης μεθόδου.
3. Απώλεια βλαστοκυττάρων δεν γεννά αξίωση ηθικής βλάβης αν η ζημία εξαρτάται από αβέβαια μελλοντικά γεγονότα. Η αξίωση για ηθική βλάβη απαιτεί πραγματοποιημένη ή βέβαια ζημία. Ενδεχόμενη μελλοντική ασθένεια που θα μπορούσαν να θεραπεύσουν τα βλαστοκύτταρα δεν αρκεί για επιδίκαση αποζημίωσης.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση είναι σπάνια — όχι επειδή αθωώνει ιατρό, αλλά επειδή αναλύει με ακρίβεια τα όρια της ιατρικής ευθύνης σε τρία πεδία ταυτόχρονα.
Πρώτον, η διάκριση μεταξύ ευθύνης κλινικού ιατρού και εργαστηρίου είναι σαφής: ο μαιευτήρας αντιμετωπίζει τα αποτελέσματα, δεν τα παράγει. Δεν έχει υποχρέωση να αμφισβητήσει τριπλό θετικό αποτέλεσμα από πιστοποιημένη μέθοδο. Αυτό που του επιβάλλεται είναι να ενημερώσει, να προστατεύσει και να παραπέμψει για επιβεβαίωση — και ακριβώς αυτό έπραξε.
Δεύτερον, η κρίση για το εργαστήριο οριοθετεί με σαφήνεια τη σχέση μεθόδου και αποτελέσματος: η τήρηση ορθής μεθόδου δεν εγγυάται αλάνθαστο αποτέλεσμα, και το στατιστικό σφάλμα που εμπεριέχεται στη μέθοδο δεν αποτελεί αδικοπραξία. Θα ήταν άλλο το ζήτημα αν η μέθοδος ήταν εσφαλμένη ή τα μηχανήματα βεβαιωμένα βλαμμένα.
Τρίτον, η απόρριψη της αξίωσης για τα βλαστοκύτταρα ως «προώρως ασκηθείσας» είναι σημαντικό δεδομένο: δεν αποκλείεται μελλοντική αγωγή αν η ζημία πραγματοποιηθεί — αλλά η παρούσα αξίωση δεν μπορεί να επιδικαστεί σε ενδεχόμενη βάση. Αυτό προσδιορίζει και τον σωστό χρόνο άσκησης τέτοιων αγωγών.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης