Εσφαλμένη Διάγνωση Κακοήθειας, Χημειοθεραπεία σε Καλοήθη Όγκο — Αγωγή €300.000 Απορρίφθηκε: Τα Ευρήματα Μιμούνταν Κακοήθεια
Παθολογοανατόμος εξετάζει ιστολογικό δείγμα από όγκο της οπισθοπεριτοναϊκής χώρας και καταλήγει σε κακοήθη διάγνωση. Η ασθενής υποβάλλεται σε έξι κύκλους χημειοθεραπείας. Ειδικός από αμερικανικό πανεπιστήμιο αξιολογεί αργότερα το ίδιο δείγμα και διαπιστώνει: ήταν καλοήθης όγκος. Αγωγή €300.000. Τρεις Έλληνες καθηγητές παθολογικής ανατομικής επιβεβαιώνουν ενόρκως ότι ο μέσος συνετός παθολογοανατόμος, με τα ίδια ευρήματα, θα κατέληγε στην ίδια διάγνωση. Πλήρης αθώωση.
Το Ιστορικό: Τρεις Γνωματεύσεις, Τρεις Διαφορετικές Απόψεις
Η ασθενής, 45 ετών, διαπιστώνει όγκο 5,5 εκ. στην οπισθοπεριτοναϊκή χώρα κατά τη διάρκεια γυναικολογικών εξετάσεων. Ο όγκος αφαιρείται χειρουργικά και προσκομίζεται σε παθολογοανατόμο για ιστολογική εξέταση. Η πρώτη γνωμάτευση είναι σαφής: κακοήθης όγκος.
- Μάρτιος 2001 — Πρώτη ιστολογική εξέταση από τον παθολογοανατόμο. Συμπέρασμα: κακοήθες ινώδες ιστιοκύτωμα. Η αναλυτική μικροσκοπική περιγραφή καταγράφει έντονες κυτταρικές ατυπίες, ευμεγεθείς πυρήνες, αφρώδεις ιστοκύτταρες, λεμφοκυτταρικές διηθήσεις.
- Απρίλιος–Αύγουστος 2001 — Έξι κύκλοι χημειοθεραπείας σε ογκολογικό νοσοκομείο — χωρίς να επανεξετασθεί το υλικό βιοψίας. Το ογκολογικό νοσοκομείο δεν διατυπώνει καμία επιφύλαξη για τη διάγνωση.
- Νοέμβριος 2001 — Δεύτερη γνωμάτευση από διευθυντή παθολογοανατομικού τμήματος: συμφωνία με τη μικροσκοπική περιγραφή, αλλά ανοιχτό ερώτημα για τη φύση του όγκου. Σύσταση για αποστολή σε εξειδικευμένο κέντρο.
- Δεκέμβριος 2001 — Τρίτη γνωμάτευση από ειδικό αμερικανικού πανεπιστημίου: καλοήθης όγκος — κυτταρικό νευρίνωμα (σβάνωμα). Κίνδυνος υποτροπής: μικρός.
Το σβάνωμα είναι σπάνιος καλοήθης όγκος που παρουσιάζει — σε ορισμένες παραλλαγές — ιστολογικά χαρακτηριστικά που μιμούνται κακοήθεια: αυξημένη κυτταροβρίθεια, έντονες πυρηνικές ατυπίες, μεγάλους πυρήνες. Αυτά τα χαρακτηριστικά απαντώνται συνηθέστερα σε κακοήθεις παρά σε καλοήθεις όγκους. Η ταυτόχρονη παρουσία τους — ιδίως στην οπισθοπεριτοναϊκή χώρα όπου το κακοήθες ινώδες ιστιοκύτωμα είναι ο συχνότερος όγκος με αυτή τη μορφολογία — καθιστά τη διαφορική διάγνωση εξαιρετικά δυσχερή.
Γιατί Αθωώθηκε ο Παθολογοανατόμος
Η κρίσιμη νομική ερώτηση δεν ήταν αν η διάγνωση ήταν τελικά λανθασμένη — ήταν. Η ερώτηση ήταν αν κατά τη διενέργεια της εξέτασης τηρήθηκαν οι κανόνες lege artis. Τρεις ανεξάρτητοι καθηγητές παθολογικής ανατομικής κατέθεσαν ενόρκως:
Ο πρώτος: «Ο παθολογοανατόμος περιγράφει τον όγκο λεπτομερώς, βρίσκει τα στοιχεία τα οποία εμφανίζει ο όγκος και καταλήγει σε συμπέρασμα.»
Ο δεύτερος: «Αν εγώ ήμουν στη θέση του, με βάση αυτά τα ευρήματα, υπάρχει ένα σημαντικό ενδεχόμενο να είχα καταλήξει σε μια διάγνωση που γέρνει προς κακοήθεια, γιατί αυτό μιμείται.»
Ο τρίτος: «Η παρουσία μικροσκοπικών χαρακτηριστικών που μιμούνταν κακοήθεια οδήγησε τον ιατρό σε διαφορετική αξιολόγηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έκανε το καλύτερο που μπορούσε.»
Το δικαστήριο δέχθηκε την αρχή που διατρέχει τη νομολογία ιατρικής ευθύνης: η ιατρική είναι πιθανολογική επιστήμη, όχι οντολογική ή δεοντολογική. Η αξιολόγηση ιστολογικού υλικού εμπεριέχει υποκειμενικό παράγοντα. Εφόσον ο παθολογοανατόμος περιέγραψε ορθά τα ευρήματα και η κρίση του ήταν δικαιολογημένη από αυτά, δεν στοιχειοθετείται αμέλεια — έστω και αν ένας άλλος εμπειρότερος ειδικός θα κατέληγε σε διαφορετική διάγνωση.
Επιπλέον, το δικαστήριο επεσήμανε ότι η δεύτερη γνωμάτευση — που τελικά οδήγησε στη διόρθωση — εκδόθηκε μήνες αργότερα, όταν ο όγκος δεν είχε υποτροπιάσει. Αυτό το νεότερο κλινικό δεδομένο (απουσία υποτροπής) δεν ήταν διαθέσιμο στον παθολογοανατόμο όταν έκανε την αρχική του εκτίμηση — και είναι ακριβώς αυτό που επέτρεψε στον δεύτερο ειδικό να θέσει ζήτημα διαφορικής διάγνωσης.
Η Πορεία της Δίκης: Αναίρεση και Επαναφορά
Η υπόθεση είχε ιδιαίτερα πολύπλοκη πορεία. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο απέρριψε την αγωγή. Το Εφετείο Λάρισας επιβεβαίωσε — αλλά ο Άρειος Πάγος αναίρεσε με την απόφαση 1693/2013, κρίνοντας ότι το Εφετείο είχε εκδώσει την πρώτη απόφαση με ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες. Η υπόθεση επανήλθε στο Εφετείο Λάρισας — που εξέδωσε νέα, αναλυτικότερα αιτιολογημένη απόφαση, καταλήγοντας στην ίδια κρίση: αθώωση.
1. Εσφαλμένη διάγνωση δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με ιατρικό σφάλμα. Το ζήτημα δεν είναι αν η διάγνωση ήταν τελικά λανθασμένη, αλλά αν κατά τη διαγνωστική διαδικασία τηρήθηκαν οι κανόνες της ιατρικής επιστήμης. Εφόσον η περιγραφή των ευρημάτων ήταν ορθή και η αξιολόγησή τους δικαιολογημένη, δεν στοιχειοθετείται αμέλεια.
2. Η υποκειμενικότητα στην ιστολογική εξέταση είναι νομολογιακά αναγνωρισμένη. Η ιστολογική αξιολόγηση δεν υπακούει σε μαθηματικά πρότυπα ακριβείας. Για το ίδιο υλικό μπορούν να διατυπωθούν διαφορετικές απόψεις χωρίς αυτό να συνιστά αμέλεια εκ μέρους κανενός εξ αυτών.
3. Μεταγενέστερα κλινικά δεδομένα δεν αναδρομικά τεκμηριώνουν αμέλεια. Ο ειδικός που αξιολογεί ιστολογικό υλικό κρίνεται βάσει των δεδομένων που είχε στη διάθεσή του κατά τη στιγμή της εξέτασης — όχι βάσει κλινικών πληροφοριών που προέκυψαν μεταγενέστερα.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αντιμετωπίζει ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα στη νομολογία ιατρικής ευθύνης: πότε η εσφαλμένη διάγνωση αποτελεί ιατρικό σφάλμα και πότε αποτελεί επιστημονική κρίση που αποδεικνύεται εκ των υστέρων λανθασμένη.
Η αρχή που διατρέχει την απόφαση είναι σαφής: το πρότυπο σύγκρισης δεν είναι ο καλύτερος δυνατός ειδικός, αλλά ο μέσος συνετός εκπρόσωπος της ειδικότητας. Εφόσον αποδεικνύεται — όπως εδώ, από τρεις ανεξάρτητους καθηγητές — ότι ο μέσος συνετός παθολογοανατόμος θα κατέληγε στην ίδια διάγνωση, δεν υπάρχει αμέλεια.
Πρακτικά, η απόφαση αποδεικνύει πόσο κρίσιμη είναι η επιλογή μαρτύρων και πραγματογνωμόνων στις αγωγές ιατρικής ευθύνης. Η ασθενής προσκόμισε τη γνωμάτευση του αμερικανικού ειδικού — αδιαμφισβήτητα εμπειρότερου. Αλλά το δικαστήριο έκρινε ότι η υπεροχή εμπειρίας ενός ειδικού διεθνούς εμβέλειας δεν θέτει αυτομάτως τον απλό ιδιώτη παθολογοανατόμο σε θέση αμέλειας.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης