Τρώση Τραχείας κατά Διασωλήνωση, Θάνατος 36χρονης — Αναισθησιολόγοι, Απών Χειρουργός και €1.480.000 Αποζημίωση
Υγιής 36χρονη γυναίκα εισέρχεται σε ιδιωτική κλινική για προγραμματισμένη αφαίρεση κύστης ωοθήκης. Κατά την ενδοτραχειακή διασωλήνωση οι δύο αναισθησιολόγοι προκαλούν ρήξη 3 εκατοστών στο οπίσθιο τοίχωμα της τραχείας. Ο αέρας εκτρέπεται στο μεσοθωράκιο αντί στους πνεύμονες. Οξεία ατελεκτασία, αιμορραγία, θάνατος εντός λεπτών. Ο χειρουργός απουσίαζε όλη την κρίσιμη περίοδο. Το δικαστήριο επιδίκασε €1.480.000 συνολικά στην οικογένεια — σύζυγο, γονείς, αδελφές, γιαγιά. Επίσης παρέπεμψε στον εισαγγελέα λόγω φερόμενης παραποίησης ιατρικού εγγράφου.
Τι Συνέβη: Τα Κρίσιμα Λεπτά
Η ασθενής εισήλθε στην κλινική στις 7 π.μ. της 21ης Μαρτίου 2001. Η επέμβαση ήταν προγραμματισμένη, η ασθενής υγιής, ο προεγχειρητικός έλεγχος καθαρός: καρδιακοί τόνοι φυσιολογικοί, πίεση 120/70, πνεύμονες κατά φύση. Ο καρδιολόγος σημείωσε «δεξιοκαρδία, ουδέν έτερον αξιόλογον εκ της καρδίας».
Περί ώρα 10.30 επιχειρείται γενική νάρκωση, απαραίτητη στοιχεία της οποίας η ενδοτραχειακή διασωλήνωση για τη διασφάλιση αναπνοής κατά την επέμβαση. Κατά την εισαγωγή του τραχειοσωλήνα, οι δύο αναισθησιολόγοι προκαλούν επιμήκη ρήξη 3 εκατοστών στο οπίσθιο τοίχωμα της τραχείας.
Η συνέπεια είναι αμέσως καταστροφική: ο αέρας που χορηγείται υπό πίεση από τη μηχανή δεν κατευθύνεται μέσω τραχείας προς τους πνεύμονες αλλά εκτρέπεται μέσω της ρήξης προς το μεσοθωράκιο, υποδορίως. Εκτεταμένο υποδόριο εμφύσημα. Αδυναμία αερισμού. Πνεύμονες κατακλύζονται από αίμα. Οξεία ατελεκτασία — σύμπτωση πνευμονικών κυψελίδων. Θάνατος.
Η «επαναδιασωλήνωση» που επιχειρήθηκε απέτυχε: ο σωλήνας ακολούθησε την ίδια αφύσικη οδό μέσω της ρήξης. Η τραχειοστομία που ακολούθησε, με σύμπραξη καρδιολόγου, ΩΡΛ, εντατικολόγου και γενικού χειρουργού, ήταν πλέον αδύνατο να αναστρέψει την κατάσταση.
Το δικαστήριο έκρινε ότι υπήρχε ένα στενό χρονικό παράθυρο κατά το οποίο η άμεση τραχειοστομία με ταυτόχρονη αναρρόφηση αίματος θα μπορούσε να αποτρέψει τον θάνατο. Αυτό το παράθυρο χάθηκε λόγω της ματαίας απόπειρας επαναδιασωλήνωσης — που επιδείνωσε την κατάσταση. Αν ο χειρουργός ήταν παρών, θα μπορούσε να επέμβει έγκαιρα και να αποφύγει αυτή την καθυστέρηση.
Οι Τρεις Αυτοτελείς Αμέλειες
Αμέλεια αναισθησιολόγων — η ρήξη. Κατά τους χειρισμούς εισαγωγής του τραχειοσωλήνα προκλήθηκε επιμήκης ρήξη 3 εκ. στο οπίσθιο τοίχωμα της τραχείας. Το δικαστήριο έκρινε ότι η τρώση αυτή δεν ήταν αναπόφευκτη επιπλοκή αλλά αποτέλεσμα αδεξιότητας κατά την εισαγωγή: οι αναισθησιολόγοι ώφειλαν και ηδύναντο, ως εκ της ειδικότητάς τους, να την αποφύγουν. Η κατεύθυνση της ρήξης (οπίσθιο τοίχωμα, κατά την εισαγωγή) ήταν συμβατή με αδέξιο χειρισμό της αιχμηρής άνω άκρης του σωλήνα.
Αμέλεια αναισθησιολόγων — η επαναδιασωλήνωση. Αφού η αρχική απόπειρα απέτυχε, οι αναισθησιολόγοι επιχείρησαν εκ νέου εισαγωγή σωλήνα — με τον ίδιο αδέξιο τρόπο, μέσω της ήδη υπάρχουσας ρήξης. Αυτό επιτάχυνε την κατάκλυση των πνευμόνων με αίμα και έκλεισε το στενό χρονικό παράθυρο επέμβασης.
Αμέλεια χειρουργού — η απουσία. Ο χειρουργός είχε επιλέξει ο ίδιος τη μέθοδο γενικής ναρκώσεως και τους συγκεκριμένους αναισθησιολόγους που δεν γνώριζε η ασθενής. Ωστόσο απουσίαζε σε χώρο αποστείρωσης κατά τη διαδικασία νάρκωσης — ήταν παρών μόνο όταν κλήθηκε εκτάκτως. Το δικαστήριο έκρινε ότι ο θεράπων ιατρός που επιλέγει γενική νάρκωση οφείλει να παρακολουθεί τη διαδικασία — και η απουσία του αφαίρεσε την πιθανότητα έγκαιρης παρέμβασης.
Η Απόρριψη του Ισχυρισμού περί Μυοκαρδιοπάθειας
Οι εναγόμενοι ισχυρίστηκαν ότι η ασθενής έπασχε από αδιάγνωστη συγκεντρική υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια αριστεράς κοιλίας και ότι αυτή ήταν η πραγματική αιτία θανάτου. Το δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό με τριπλή αιτιολόγηση.
Πρώτον, ο προεγχειρητικός έλεγχος δεν αποκάλυψε εκδηλώσεις χρόνιας συμφορητικής ατελεκτασίας — δύσπνοια ή άλλα συμπτώματα που θα ήταν πολύ εμφανή σε ασθενή με αυτή την πάθηση. Δεύτερον, η ιατροδικαστική έκθεση — που είχε υπόψη της τόσο την ιστολογική όσο και την τοξικολογική εξέταση, και άρα και τη μυοκαρδιοπάθεια — δεν την αξιολόγησε ως αιτία θανάτου. Αναγράφεται ρητά ως αιτία θανάτου «τρώση τραχείας και συμφορητική ατελεκτασία πνευμόνων». Τρίτον, ακόμα και οι μάρτυρες των εναγομένων — πνευμονολόγος και καρδιολόγος — κατέθεσαν ότι αν η ατελεκτασία ήταν χρόνια η γυναίκα «θα δυσπνοούσε πάρα πολύ», πράγμα που δεν συνέβαινε.
Το δικαστήριο παρατήρησε ότι το ανεπικύρωτο αντίγραφο του «ενημερωτικού σημειώματος» των αναισθησιολόγων που κατέθεσαν οι εναγόμενοι στο δικαστήριο περιείχε μια επιπλέον φράση — «που σημαίνει αρχόμενο πνευμονικό οίδημα» — που δεν υπήρχε στο κεκυρωμένο αντίγραφο του ίδιου εγγράφου από την ποινική δικογραφία. Διέταξε αποστολή αντιγράφων στον εισαγγελέα για τις κατά νόμο ενέργειες.
1. Ο θεράπων χειρουργός που επιλέγει γενική νάρκωση οφείλει να παρακολουθεί τη διαδικασία — η απουσία του αποτελεί αυτοτελή αμέλεια. Η επιλογή μεθόδου αναισθησίας δεν αποτελεί μόνο τεχνική απόφαση αλλά δημιουργεί ευθύνη παρακολούθησης. Ο χειρουργός που επιλέγει γενική νάρκωση και απουσιάζει κατά την εφαρμογή της αναλαμβάνει τον κίνδυνο καθυστέρησης έγκαιρης παρέμβασης.
2. Η σχέση πρόστησης ιδιωτικής κλινικής με ελεύθερους επαγγελματίες ιατρούς υπάρχει ακόμα και χωρίς εξαρτημένη εργασία — αρκεί η ένταξη στο πρόγραμμα της κλινικής. Εφόσον η κλινική καθορίζει τόπο, χρόνο και πλαίσιο, διαθέτει υποδομή και αναλαμβάνει κέρδος από τη δραστηριότητα των ιατρών, η σχέση πρόστησης υφίσταται και η κλινική ευθύνεται για τις αμέλειές τους.
3. Ιατρικό έγγραφο που παρουσιάζεται στο δικαστήριο με προσθήκη που δεν υπάρχει στο πρωτότυπο της ποινικής δικογραφίας εγείρει σοβαρό ζήτημα — και το δικαστήριο οφείλει να ειδοποιεί τον εισαγγελέα. Η αξιοπιστία των αποδεικτικών μέσων στις αγωγές ιατρικής ευθύνης δεν αρκεί να ελεγχθεί μόνο από το αστικό δικαστήριο. Η φερόμενη παραποίηση εγγράφου αποτελεί αυτοτελές ποινικό ζήτημα.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αυτή είναι από τις πιο σύνθετες στο σύνολο της νομολογίας ιατρικής ευθύνης που έχουμε εξετάσει — τόσο ιατρικά όσο και νομικά. Τρεις ανεξάρτητοι υπαίτιοι, μία κλινική και μία ασφαλιστική εταιρία, όλα σε μία δίκη.
Ιατρικά, η υπόθεση εστιάζει σε μια επιπλοκή που η βιβλιογραφία αναγνωρίζει ως υπαρκτή αλλά αποτρέψιμη: η τρώση τραχείας κατά ενδοτραχειακή διασωλήνωση. Το κρίσιμο στοιχείο δεν ήταν η ύπαρξη της επιπλοκής αλλά η αδέξια απόκριση σε αυτήν: αντί να υπάρξει άμεση τραχειοστομία, επιχειρήθηκε «επαναδιασωλήνωση» που επιδείνωσε την κατάσταση. Η απόφαση καταγράφει μια σειρά εσφαλμένων αποφάσεων σε χρόνο μερικών λεπτών που οδήγησαν σε αναστρέψιμη κατάσταση να γίνει μη αναστρέψιμη.
Νομικά, αξίζει να σημειωθεί ότι ο χειρουργός — που δεν προκάλεσε ο ίδιος τη ρήξη — καταδικάστηκε για αυτοτελή αμέλεια λόγω απουσίας. Η αρχή είναι σαφής: ο θεράπων ιατρός που επιλέγει τη μέθοδο αναισθησίας και τους αναισθησιολόγους δεν μπορεί να αποκοπεί από ό,τι συμβαίνει στο χειρουργείο πριν αρχίσει η εγχείρηση.
Τέλος, η παρεμπίπτουσα αγωγή κατά της ασφαλιστικής εταιρίας αναδεικνύει μια πρακτική που συχνά παραβλέπεται: ο ασφαλισμένος ιατρός μπορεί να στρέψει αξίωση εγγύησης κατά της ασφαλιστικής του ακόμα εντός της ίδιας δίκης. Εδώ το ασφαλιστικό όριο των 3.000.000 δρχ. (περίπου €8.804) ήταν αναντίστοιχο με τις πραγματικές ζημίες — ένα στοιχείο που υπενθυμίζει τη σημασία επαρκούς ασφαλιστικής κάλυψης.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης