Μαγνητική Τομογραφία με Αναισθησία, Εργαστήριο Χωρίς Εξοπλισμό Ανάνηψης και Θάνατος Ασθενούς — Η Ασφαλιστική Οφείλει Παρά τον Παραβιασθέντα Όρο
Ακτινολόγος διενεργεί μαγνητική τομογραφία με γενική αναισθησία σε διαγνωστικό εργαστήριο που δεν διαθέτει ούτε ένα monitor ζωτικών λειτουργιών, ούτε εξοπλισμό ανάνηψης. Ο ασθενής δεν επιβιώνει. Ο ακτινολόγος συμβιβάζεται με την οικογένεια — και στρέφεται στην ασφαλιστική του. Η ασφαλιστική αρνείται: ο ιατρός παρέβη τον όρο περί απαγόρευσης αποδοχής ευθύνης χωρίς έγκρισή της. Το Εφετείο Λάρισας απορρίπτει την άρνηση.
Το Ιστορικό: Αναισθησία σε Ακατάλληλο Χώρο
Ο ασθενής, 53 ετών, παραπέμφθηκε για μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης από θεράποντα νευροχειρουργό. Λόγω κλειστοφοβικής αντίδρασης που είχε επιδείξει σε προηγούμενη εξέταση, ο ακτινολόγος αποφάσισε να χρησιμοποιήσει και πάλι ελαφρά γενική αναισθησία — επιλέγοντας τον ίδιο αναισθησιολόγο που είχε συνεργαστεί μαζί του εξάμηνο πριν.
Το πρόβλημα ήταν δομικό: το διαγνωστικό εργαστήριο του ακτινολόγου δεν διέθετε κανένα από τα απαιτούμενα μέσα για την ασφαλή χορήγηση αναισθησίας. Δεν υπήρχαν monitors παρακολούθησης αρτηριακής πίεσης, κορεσμού οξυγόνου ή ηλεκτροκαρδιοσκόπιο. Δεν υπήρχε εξοπλισμός διαχείρισης αεραγωγού, απινιδωτής ή δυνατότητα χορήγησης οξυγόνου. Και οι δύο ιατροί γνώριζαν αυτές τις ελλείψεις.
- Έναρξη εξέτασης — Χορήγηση αναισθησίας. Οι ιατροί αποχωρούν από το χώρο του τομογράφου πίσω από υαλοπίνακα για να ξεκινήσουν οι λήψεις.
- Κατά τις λήψεις — Χειρίστρια του μηχανήματος παρατηρεί ότι το στήθος του ασθενούς δεν κινείται. Ειδοποιεί τους ιατρούς.
- Επέμβαση ιατρών — Ο αναισθησιολόγος διαπιστώνει ότι ο ασθενής ζει, αλλά μέσα σε δευτερόλεπτα σταματά σφυγμός και αναπνοή.
- Απόπειρα ανάνηψης — Εφαρμόζεται μόνο χειροκίνητη τεχνική καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης. Δεν χρησιμοποιήθηκε κανένας εξοπλισμός — γιατί απλώς δεν υπήρχε.
- Κατάληξη — Ο ασθενής αποβιώνει πριν φτάσει ασθενοφόρο. Στο νοσοκομείο διαπιστώνεται ο θάνατος.
Ο θάνατος επήλθε συνεπεία πρόσφατης ισχαιμίας του μυοκαρδίου επί εδάφους υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας και βρογχοπνευμονίας — παθήσεις που ο ίδιος ο ασθενής και οι οικείοι του αγνοούσαν. Η τοξικολογική εξέταση ανίχνευσε μόνο την αναισθητική ουσία και το αντιυπερτασικό — όχι αδρεναλίνη ή ατροπίνη, παρά τους ισχυρισμούς του αναισθησιολόγου. Η νεκροτομή δεν αποκάλυψε ίχνη διασωλήνωσης.
Γιατί Ευθύνεται ο Ακτινολόγος
Το δικαστήριο επισήμανε ότι το εργαστήριο του ακτινολόγου λειτουργούσε νόμιμα — αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούσε νόμιμα να διενεργεί εξετάσεις με αναισθησία. Η νομιμότητα λειτουργίας ενός διαγνωστικού εργαστηρίου δεν παρέχει αδειοδότηση για κάθε δυνατή χρήση του χώρου.
Η αμέλεια του ακτινολόγου συνίστατο σε τρία επίπεδα: επέτρεψε τη χορήγηση αναισθησίας σε χώρο που δεν πληρούσε τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφαλείας· επέλεξε αναισθησιολόγο που δεν έφερε τον απαιτούμενο εξοπλισμό· και δεν παρακολουθούσε ενεργά τον ασθενή κατά τις λήψεις, ευρισκόμενος πίσω από υαλοπίνακα χωρίς μέσα εποπτείας.
Η ΥΑ Υ4Ο/3592/96 (ΦΕΚ Β 1044/1997) ορίζει τις ελάχιστες προδιαγραφές για ασφαλή χορήγηση αναισθησίας — ανεξαρτήτως τόπου. Απαιτείται παρακολούθηση ζωτικών λειτουργιών με monitors (ΗΚΓ, αρτηριακή πίεση, παλμικό οξύμετρο), εξοπλισμός διαχείρισης αεραγωγού, απινιδωτής και συγκεκριμένα φάρμακα ανάνηψης. Η πλήρης εφαρμογή είχε οριστεί να ολοκληρωθεί έως το 2004 και παρατάθηκε διαδοχικά έως το 2008. Κατά τον χρόνο του συμβάντος (2005) η υποχρέωση τήρησής τους ίσχυε.
Ο Συμβιβασμός και η Άρνηση της Ασφαλιστικής
Ο ακτινολόγος, αναγνωρίζοντας την ευθύνη του, συμβιβάστηκε εξωδικαστικά με τους συγγενείς του αποβιώσαντος καταβάλλοντας €27.000 — ποσό που επικυρώθηκε από τον Πρόεδρο Πρωτοδικών. Στη συνέχεια στράφηκε στην ασφαλιστική εταιρία ζητώντας την καταβολή του ασφαλίσματος.
Η ασφαλιστική αρνήθηκε επικαλούμενη παράβαση του άρθρου 11 παρ. 8 του ασφαλιστηρίου: ο ακτινολόγος δεν έπρεπε να αποδεχτεί ή να αναγνωρίσει ευθύνη χωρίς προηγούμενη γραπτή συναίνεσή της.
Το Εφετείο έκρινε ότι ο παραβιασθείς όρος αποτελεί ασφαλιστικό βάρος — όχι προϋπόθεση ύπαρξης της ασφαλιστικής κάλυψης. Η παράβασή του δεν απαλλάσσει αυτομάτως την ασφαλιστική: μπορεί να γεννήσει αξίωση αποζημίωσης της ασφαλιστικής κατά του ασφαλισμένου μόνο αν αποδειχθεί συγκεκριμένη ζημία από την παράβαση — και αυτό δεν αποδείχθηκε.
Ο Συμβιβασμός ως Αναγνώριση Ευθύνης — και τα Όριά του
Κεντρικό ζήτημα της υπόθεσης ήταν εάν ο εξωδικαστικός συμβιβασμός δεσμεύει την ασφαλιστική ως προς το ύψος της αποζημίωσης. Το Εφετείο διέκρινε: ο συμβιβασμός δεν δεσμεύει την ασφαλιστική ως προς την υπαιτιότητα — δηλαδή δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι ο ιατρός ήταν υπαίτιος. Η ασφαλιστική μπορεί να αμφισβητήσει την αιτιώδη συνάφεια. Ωστόσο, εφόσον η ευθύνη αποδειχθεί με άλλα αποδεικτικά μέσα — όπως εδώ — ο συμβιβασμός προσδιορίζει το ύψος της αξίωσης.
1. Νόμιμη λειτουργία εργαστηρίου δεν σημαίνει νόμιμη χορήγηση αναισθησίας σε αυτό. Ο ακτινολόγος που αναθέτει σε αναισθησιολόγο να χορηγήσει αναισθησία στους χώρους του εργαστηρίου του φέρει συντρέχουσα ευθύνη, εάν ο χώρος δεν πληροί τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφαλείας.
2. Η παράβαση ασφαλιστικού βάρους δεν απαλλάσσει αυτομάτως την ασφαλιστική. Ο όρος που απαγορεύει στον ασφαλισμένο να αποδεχτεί ευθύνη χωρίς έγκριση της ασφαλιστικής αποτελεί ασφαλιστικό βάρος — η παράβασή του δεν επιφέρει άρση κάλυψης, εκτός αν η ασφαλιστική αποδείξει συγκεκριμένη ζημία που προκλήθηκε από αυτήν.
3. Εξωδικαστικός συμβιβασμός δεν δεσμεύει την ασφαλιστική ως προς την υπαιτιότητα — αλλά προσδιορίζει το ύψος του ασφαλίσματος. Η ασφαλιστική μπορεί να αμφισβητήσει την ευθύνη, αλλά εάν αυτή αποδειχθεί δικαστικά, το ποσό του εγκεκριμένου συμβιβασμού αποτελεί τη βάση υπολογισμού του οφειλόμενου ασφαλίσματος.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση είναι σημαντική σε δύο επίπεδα που αφορούν ευρύτερα τη σχέση ιατρού και ασφαλιστικής εταιρίας.
Πρώτον, η κρίση για τη συντρέχουσα ευθύνη ακτινολόγου και αναισθησιολόγου αναδεικνύει ένα πεδίο που συχνά παραβλέπεται: την ευθύνη του ιατρού που παρέχει τον χώρο και επιλέγει τον συνεργάτη, ακόμη κι αν δεν χορηγεί ο ίδιος την αναισθησία. Ο ακτινολόγος δεν ήταν αναισθησιολόγος — αλλά επέλεξε να διενεργήσει εξέταση με αναισθησία σε χώρο που γνώριζε ότι ήταν ακατάλληλος. Αυτή η επιλογή αποτελεί αυτοτελή παράβαση του κανόνα lege artis.
Δεύτερον, η διάκριση μεταξύ ασφαλιστικού βάρους και προϋπόθεσης κάλυψης έχει πρακτική σημασία για κάθε ιατρό που αντιμετωπίζει αξίωση από ασθενή. Οι ασφαλιστικές συχνά επιχειρούν να αρνηθούν την κάλυψη επικαλούμενες παράβαση διαδικαστικών όρων του συμβολαίου. Η απόφαση επιβεβαιώνει ότι η παράβαση τέτοιων όρων δεν αποτελεί αυτόματη απαλλαγή — απαιτεί συγκεκριμένη και αποδεδειγμένη ζημία της ασφαλιστικής εξ αυτής.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης