Γενικός Ιατρός — Αναφυλακτικό Σοκ ή Καρκίνος Πνεύμονα; Ο Πραγματικός Λόγος Θανάτου Αθωώνει τον Ιατρό
62χρονος επισκέπτεται γενικό ιατρό για οσφυαλγία. Παίρνει αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Δύο μέρες αργότερα καταρρέει — καρδιακή ανακοπή, εγκεφαλική υποξυγοναιμία, φυτική κατάσταση, θάνατος 13 μήνες μετά. Η οικογένεια αποδίδει τα πάντα στο φάρμακο και στη φερόμενη αλλεργία του ασθενούς στο ακετυλοσαλικυλικό οξύ. Κατά την εισαγωγή στο νοσοκομείο ανακαλύπτεται εκτεταμένος αδιάγνωστος καρκίνος πνεύμονα. Το Εφετείο Λάρισας απορρίπτει την αγωγή: ο θάνατος δεν οφείλεται στο φάρμακο — οφείλεται σε πνευμονική εμβολή από τον καρκίνο. Έλλειψη αιτιώδους συνδέσμου.
Το Ιστορικό — Ο Ασθενής και ο Ιατρός
Ο ασθενής, 62 ετών, ήταν μακροχρόνιος βαρύς καπνιστής με χρόνια ιατρική παρακολούθηση από τον ίδιο γενικό ιατρό. Στις 11 Ιανουαρίου 2010, απόγευμα, εμφάνισε έντονη οσφυαλγία σε έδαφος δισκοκοίλης. Ο ιατρός τον εξέτασε, συνέστησε κλινοστατισμό και συνταγογράφησε μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες φάρμακο (δραστική ουσία μελοξικάμη) — ένα χάπι ημερησίως μετά το μεσημεριανό γεύμα.
Ο ίδιος ιατρός είχε χορηγήσει το ακριβώς ίδιο φάρμακο στον ίδιο ασθενή τέσσερις φορές στο παρελθόν: το 2004, το 2006, το 2007 και το 2009 — σε κάθε περίπτωση χωρίς καμία αλλεργική αντίδραση.
Η Χρονολογία — Από τη Συνταγογράφηση στον Θάνατο
- 11.1.2010, απόγευμα — Επίσκεψη στον ιατρό: οξεία οσφυαλγία. Συνταγογράφηση αντιφλεγμονώδους (μελοξικάμη).
- 12.1.2010, μεσημέρι — Πρώτη δόση φαρμάκου. Κανένα σύμπτωμα.
- 13.1.2010, 13:10 — Δεύτερη δόση φαρμάκου. Λίγα λεπτά αργότερα: δυσκολία αναπνοής και κατάποσης. Κλήση ΕΚΑΒ.
- 13.1.2010, 14:45–14:52 — ΕΚΑΒ στο σπίτι — μεταφορά στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας. Κατά τη μεταφορά: καρδιακή ανακοπή.
- 13.1.2010 — Αξονική τομογραφία θώρακα χωρίς σκιαγραφικό: ανευρίσκεται μάζα στον δεξιό πνεύμονα 65×42 χιλ. Ο ασθενής διασωληνώνεται κανονικά από στόματος — χωρίς τραχειοστομία.
- 22.1.2010 — Αξονική τομογραφία με σκιαγραφικό: επιβεβαίωση κακοήθους μάζας δεξιού πνεύμονα, εγκυστωμένες συλλογές, πνευμονικό έμφρακτο (θρόμβος σε τμηματικό κλάδο πνευμονικής αρτηρίας).
- 23.8.2010 — Χειρουργική αφαίρεση εγκεφαλικής μετάστασης (κρανιοεκτομή).
- 9.8.2010 — Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου: μεταστατικός όγκος 5×3×3 εκ. στον κροταφικό λοβό αριστερά.
- 10.12.2012 — Νέες τεράστιες μεταστάσεις εγκεφάλου — μεγαλύτερη διαμέτρου 9,5 εκ.
- 16.2.2011 — Θάνατος. Πιστοποιητικό: «Καρδιοαναπνευστική ανακοπή λόγω χωροκατακτητικής εξεργασίας εγκεφάλου» — ήτοι καρκίνος πνεύμονα με μεταστάσεις εγκεφάλου.
Η Κεντρική Ερώτηση — Αναφυλακτικό ή Πνευμονική Εμβολή;
Η οικογένεια ισχυρίστηκε ότι η καρδιακή ανακοπή προκλήθηκε από αναφυλακτικό σοκ λόγω αλλεργίας στο αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Το Εφετείο αξιολόγησε σε βάθος και τις δύο εκδοχές:
Ο ασθενής είχε αναφερόμενη αλλεργία στο ακετυλοσαλικυλικό οξύ. Λίγα λεπτά μετά τη δεύτερη δόση εμφάνισε αναπνευστικά προβλήματα. Πρώτα ιατρικά έγγραφα ανέφεραν «πιθανό αναφυλακτικό σοκ».
Εκτεταμένος καρκίνος πνεύμονα ανακαλύφθηκε την ίδια ημέρα. Η αξονική με σκιαγραφικό έδειξε θρόμβο σε πνευμονική αρτηρία. Η θεραπεία στη ΜΕΘ δεν ήταν αντιαλλεργική — ήταν αντιλοιμωξική και αντιπηκτική.
1. Η αλλεργία στο ακετυλοσαλικυλικό οξύ δεν αποδείχθηκε — αναφερόταν μόνο ως «πιθανή» από τους οικείους, χωρίς καμία ιατρική πιστοποίηση, κάρτα αλλεργικού ή αλλεργιολογικό τεστ.
2. Αλλεργία στο ακετυλοσαλικυλικό οξύ δεν συνεπάγεται αυτόματα αλλεργία σε όλα τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη — συμπεριλαμβανομένης της μελοξικάμης.
3. Αν υπήρχε αλλεργία στη μελοξικάμη, η αντίδραση θα εκδηλωνόταν με την πρώτη δόση (12.1.2010) — όχι με τη δεύτερη.
4. Ο ίδιος ιατρός είχε χορηγήσει το ίδιο φάρμακο 4 φορές στο παρελθόν χωρίς αντίδραση.
5. Αναφυλακτικό σοκ προκαλεί άμεσα ορατά συμπτώματα: κοκκινίλα, εξανθήματα, οίδημα χειλέων. Κανένα από αυτά δεν παρατηρήθηκε.
6. Σε αναφυλακτικό σοκ το οίδημα λάρυγγα είναι τόσο μεγάλο που απαιτεί τραχειοστομία — ο ασθενής διασωληνώθηκε κανονικά από στόματος.
7. Κανένας ιατρός στο νοσοκομείο δεν διέγνωσε αλλεργία — και δεν χορηγήθηκε αντιαλλεργική αγωγή.
8. Η αξονική με σκιαγραφικό έδειξε ρητά θρόμβο σε πνευμονική αρτηρία — και ο ασθενής από την πρώτη ημέρα έλαβε αντιπηκτική αγωγή: «Δεν είναι δυνατόν να λαμβάνει από την πρώτη ημέρα αντιπηκτική αγωγή και να εμφανίσει εννέα ημέρες μετά πνευμονική εμβολή, δηλαδή αυτό που καταπολεμά».
Ο Αδιάγνωστος Καρκίνος — Ο Πραγματικός Λόγος
Ο καρκίνος του δεξιού πνεύμονα ήταν αδιάγνωστος μέχρι τις 13.1.2010. Ήταν εκτεταμένης μορφής — μάζα 6,5×4,2 εκ. — και επιθετικής βιολογικής συμπεριφοράς (διαπιστώθηκε από κυτταρολογική εξέταση). Τα αποδεικτικά στοιχεία δείχνουν ότι:
Ο καρκίνος προκαλούσε παρανεοπλασματική συνδρομή με θρομβοφιλία — μια κατάσταση υπερπηκτικότητας αίματος που συνοδεύει συχνά επιθετικούς όγκους. Αυτή προκάλεσε πνευμονική εμβολή (θρόμβους εντός των αγγείων του πνευμονικού παρεγχύματος), η οποία επιβεβαιώθηκε στις 22.1.2010. Ταυτόχρονα, η ευμεγέθης μάζα προκαλούσε απόφραξη βρόγχου και ατελεκτασία, εύφορο έδαφος για πνευμονική λοίμωξη. Ο συνδυασμός — πνευμονική εμβολή, ατελεκτασία, λοίμωξη — προκάλεσε την αιφνίδια αρτηριακή υπόταση, δύσπνοια και καρδιοαναπνευστική ανακοπή της 13ης Ιανουαρίου.
Ο επιθετικός χαρακτήρας του νεοπλάσματος καταδεικνύεται από το ιστορικό: σε 6 μήνες εμφανίστηκε εγκεφαλική μετάσταση 5×3 εκ., και σε 3,5 μήνες μετά τη χειρουργική αφαίρεσή της επανεμφανίστηκαν νέες μεταστάσεις 9,5 εκ. Ο θάνατος από αυτή τη νόσο ήταν αναπόφευκτος.
1. Αλλεργία αποδεικνύεται ιατρικά — δεν τεκμαίρεται από αναφορές οικείων. «Πιθανή αλλεργία στο ακετυλοσαλικυλικό οξύ» από ιατρικό αρχείο βασισμένο σε αναφορές οικογένειας δεν ισοδυναμεί με διαγνωσμένη αλλεργία. Κάρτα αλλεργικού και αλλεργιολογικό τεστ είναι τα ορθά αποδεικτικά μέσα.
2. Αλλεργία σε μία ουσία δεν συνεπάγεται αυτόματα αλλεργία σε ουσία ίδιας κατηγορίας. Η σταυρεπίδραση μεταξύ ακετυλοσαλικυλικού οξέος και άλλων μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών δεν είναι καθολική — επιβάλλεται εξατομικευμένη εκτίμηση.
3. Η αλλεργική αντίδραση στην πρώτη δόση — όχι στη δεύτερη — είναι ο κλινικός κανόνας. Η εκδήλωση αντίδρασης με τη δεύτερη δόση και η αδράνεια με την πρώτη αντίκειται στην παθοφυσιολογία της αλλεργικής ευαισθητοποίησης.
4. Για τη θεμελίωση ιατρικής ευθύνης απαιτείται αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ ιατρικής πράξης και αποτελέσματος. Αν η βλάβη προκλήθηκε από ανεξάρτητο παράγοντα (αδιάγνωστη νόσος), η ευθύνη του ιατρού δεν στοιχειοθετείται — ακόμη και αν η ιατρική πράξη ήταν αμφισβητήσιμη.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αυτή αναδεικνύει ένα ζήτημα που επανέρχεται σε υποθέσεις όπου η φαινομενικά προφανής αιτία θανάτου αποδεικνύεται λανθασμένη: η «αναφερόμενη» αιτία στα πρώτα ιατρικά έγγραφα δεν ισοδυναμεί με αποδεδειγμένη αιτία. Τα πρώτα επείγοντα ιατρικά αρχεία καταγράφουν υποθέσεις εργασίας βάσει ιστορικού από οικείους — όχι διαγνώσεις.
Η ανάλυση αιτιώδους συνδέσμου εδώ είναι υποδειγματική. Το Εφετείο δεν αρκείται στο να πει «δεν αποδείχθηκε αλλεργία» — αποδεικνύει ότι η καρδιακή ανακοπή είχε εντελώς διαφορετική αιτία: πνευμονική εμβολή από παρανεοπλασματική θρομβοφιλία, η οποία επιβεβαιώθηκε απεικονιστικά. Η θεραπεία που έλαβε ο ασθενής — αντιπηκτική και αντιλοιμωξική, όχι αντιαλλεργική — είναι η καλύτερη έμμεση απόδειξη για το τι πίστευαν οι ιατροί του νοσοκομείου για την πραγματική αιτία.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί η σημασία του προηγούμενου ιατρικού ιστορικού: η χορήγηση του ίδιου φαρμάκου τέσσερις φορές χωρίς αντίδραση αποτελεί ισχυρό αποδεικτικό στοιχείο ότι ο συγκεκριμένος ασθενής δεν ήταν αλλεργικός στη μελοξικάμη. Αυτό ήταν διαθέσιμο στον εναγόμενο ιατρό από τα αρχεία του ιατρείου του.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης