Εφημερεύων Χειρουργός «Οίκοι», 6χρονη με Ειλεό και Θάνατος — Παραπομπή σε Δίκη για Ανθρωποκτονία από Αμέλεια
6χρονη κορίτσι νοσηλεύεται στη χειρουργική κλινική με υποψία συμφυτικού ειλεού. Ο εφημερεύων ειδικός χειρουργός την επισκέπτεται το βράδυ, συστήνει συντηρητική αγωγή και αποχωρεί σπίτι. Η παρακολούθηση αφήνεται αποκλειστικά στον ειδικευόμενο. Όλη τη νύχτα η κατάσταση επιδεινώνεται — έμετοι, πυρετός, ολοένα χειρότερη εικόνα. Ο ειδικευόμενος ειδοποιεί τον υπεύθυνο στις 05:00 το πρωί. Ο εφημερεύων φτάνει στις 06:15. Χειρουργείο. Βαριά σηπτική κατάσταση. Μεταφορά στη ΜΕΘ Θεσσαλονίκης. Θάνατος. Το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών παραπέμπει τον εφημερεύοντα και τον ειδικευόμενο σε δίκη.
Το Χρονολόγιο: Μια Νύχτα που Δεν Έπρεπε να Περάσει Έτσι
- 10 Ιανουαρίου 1994, βράδυ — Παιδίατρος εξετάζει την 6χρονη Κ.Κ. με κοιλιακό άλγος και έμετο. Συστήνει αναμονή.
- 11 Ιανουαρίου, μεσημέρι — Συνεχιζόμενοι πόνοι και έμετοι. Παιδίατρος συστήνει άμεση εξέταση από χειρουργό. Εισαγωγή στη Χειρουργική Κλινική νοσοκομείου.
- 14:30 — Εξέταση από Διευθυντή Κλινικής και ειδικευόμενο. Οδηγίες: συντηρητική αγωγή, ακτινογραφία κοιλίας, εργαστηριακές εξετάσεις. Εκτίμηση από εφημερεύοντα επιμελητή.
- 18:00 — Αφίξη εφημερεύοντος επιμελητή Ν.Π. στην κλινική. Ενημερώνεται, εξετάζει την ασθενή, ακούει τη μητέρα. Διαγιγνώσκει πιθανό συμφυτικό ειλεό. Αποκλείει επαναληπτική ακτινογραφία, συνεχίζει συντηρητική αγωγή.
- 22:00 — Ο εφημερεύων αποχωρεί από την κλινική. Η 6χρονη παραμένει αποκλειστικά υπό την παρακολούθηση του ειδικευόμενου Κ.Α., ο οποίος ταυτόχρονα αντιμετωπίζει και τα εξωτερικά ιατρεία (τραυματίες τροχαίων κ.ά.).
- Μεσάνυχτα 11/12 Ιανουαρίου — Η Κ.Κ. εμφανίζει υψηλό πυρετό. Ο ειδικευόμενος προσθέτει αντιβίωση και αντιπυρετικό μόνος του, χωρίς ειδοποίηση εφημερεύοντος.
- 02:00 — Πρόβλημα με ορό. Επανατοποθέτηση βελόνης. Συνεχείς έμετοι. Ο ειδικευόμενος δεν ειδοποιεί τον εφημερεύοντα.
- 05:00 — Επιδείνωση. Ο ειδικευόμενος πραγματοποιεί αιμοληψία, παραγγέλλει νέες εξετάσεις και ακτινογραφία. Ειδοποιεί τον Ν.Π.
- 06:15 — Αφίξη εφημερεύοντος χειρουργού Ν.Π. Εξέταση, βλέπει αποτελέσματα. Αντιλαμβάνεται τα στενά χρονικά περιθώρια.
- 07:00 — Ανακοινώνεται στους γονείς η ανάγκη επείγουσας χειρουργικής επέμβασης.
- 08:30 — Αναισθησιολόγος εξετάζει παιδί: βολβοστροφή, ιπποκράτειο προσωπείο, κυανωτικά χείλη, ταχύπνοια. «Πολύ βαριά» γενική κατάσταση.
- Χειρουργείο — Ευρήματα: ταινιοειδής σύμφυση στην ειλεοτυφλική βαλβίδα, απόφραξη τελικού ειλεού. Λύση σύμφυσης, εντεροτομή, αποσυμφόρηση.
- 16:00, 12 Ιανουαρίου — Διακομιδή στη ΜΕΘ Θεσσαλονίκης. Ασθενής χωρίς επαφή με περιβάλλον.
- 04:12, 13 Ιανουαρίου — Θάνατος από σύνδρομο δυσλειτουργίας πολλαπλών οργάνων — σηπτικό shock λόγω ειλεού.
Η Κεντρική Κατηγορία: Εφημερία «Οίκοι» ως Εγκατάλειψη Εγγυητή
Το βούλευμα θέτει με καθαρότητα μια θεμελιώδη αρχή: ο εφημερεύων ειδικός ιατρός, από τη στιγμή που ενημερώνεται για ασθενή, μεταστρέφεται σε «εγγυητή» της ζωής και υγείας αυτού. Από εκείνη τη στιγμή, δεν αρκεί η εξ αποστάσεως παρακολούθηση — απαιτείται άμεση, πυκνή και προσωπική εξέταση.
Ο εφημερεύων Ν.Π. ήταν ο μοναδικός ειδικός χειρουργός στη βάρδια. Ανέλαβε τον ασθενή, τον εξέτασε, ενημερώθηκε από τη μητέρα. Γνώριζε ότι επρόκειτο για εξάχρονο παιδί με πιθανό συμφυτικό ειλεό — πάθηση στην οποία, σύμφωνα με τον ιατροδικαστή, «καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη παίζει ο κρίσιμος χρόνος της απόφασης για χειρουργείο». Παρ’ όλα αυτά αποχώρησε στις 22:00 και επέστρεψε στις 06:15.
Το βούλευμα επισημαίνει ακόμη ότι ο ίδιος ο κατηγορούμενος παραδέχτηκε ότι η εξέλιξη αυτή «δεν ήταν απρόβλεπτη». Αυτή η αυτοαναγνώριση προβλεψιμότητας ήταν ουσιαστική: αν ήταν προβλέψιμο, τότε ήταν αποτρέψιμο.
Το βούλευμα αναγνωρίζει ότι η πρακτική εφημερίας «οίκοι» (σε ετοιμότητα από το σπίτι) συνέβαινε «με ανοχή της Διοίκησης των Νοσοκομείων». Δεν την αποκαλεί παράνομη αφ’ εαυτής — αλλά κρίνει ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν ήταν αποδεκτή: ο ειδικός είχε ήδη ενημερωθεί για ένα παιδί με επικίνδυνη κλινική εικόνα και η εξ αποστάσεως παρακολούθηση κατέστησε αδύνατη την έγκαιρη λήψη της απόφασης για χειρουργείο.
Η Ευθύνη του Ειδικευόμενου: Καθυστέρηση Ειδοποίησης
Ο ειδικευόμενος Κ.Α. βρέθηκε σε αδύνατη θέση: άντιμετωπίζε ταυτόχρονα τα εσωτερικά περιστατικά και τα εξωτερικά ιατρεία — τροχαία, επείγοντα. Ωστόσο, το βούλευμα διαπίστωσε ότι καθυστέρησε να ειδοποιήσει τον εφημερεύοντα: ενώ η επιδείνωση εμφανίστηκε νωρίς (πυρετός στα μεσάνυχτα, εντατικοί έμετοι στις 02:00), η ειδοποίηση έγινε μόλις στις 05:00.
Το βούλευμα διαφοροποιεί: η ευθύνη του ειδικευόμενου είναι «κατά ελάσσονα λόγο» σε σχέση με εκείνη του εφημερεύοντος, αλλά «πάντως βρίσκεται σε αιτιακή σχέση προς το αποτέλεσμα». Η καθυστέρηση ειδοποίησης επί τρεις ώρες (02:00–05:00) στέρησε το παιδί από το χρόνο που χρειαζόταν ο ειδικός να αξιολογήσει και να αποφασίσει.
1. Ο εφημερεύων ειδικός ιατρός που ενημερώνεται για ασθενή αναλαμβάνει θέση «εγγυητή» της ζωής του — και δεν μπορεί να εκπληρώσει αυτή την υποχρέωση από απόσταση. Από τη στιγμή ενημέρωσης, απαιτείται άμεση, πυκνή και προσωπική παρακολούθηση. Η «εφημερία οίκοι» είναι διοικητικά ανεκτή αλλά ποινικά επικίνδυνη όταν υπάρχει ήδη ασθενής υπό παρακολούθηση.
2. Στον συμφυτικό ειλεό, η κρίσιμη απόφαση για το χρόνο εισόδου στο χειρουργείο απαιτεί παρόντα ειδικό — όχι ειδικευόμενο. Ο ειδικευόμενος μπορεί να παρακολουθεί, να χορηγεί αγωγή και να εκτελεί εξετάσεις. Αλλά η απόφαση για χειρουργείο είναι κρίσιμης χρονικής σημασίας και ανήκει στον έμπειρο ειδικό — που δεν μπορεί να τη λάβει «τηλεφωνικά».
3. Ο ειδικευόμενος που ειδοποιεί με καθυστέρηση τον εφημερεύοντα για επιδείνωση ασθενή φέρει αυτοτελή αμέλεια. Η ευθύνη δεν ανήκει αποκλειστικά στον εφημερεύοντα που απουσίαζε. Ο ειδικευόμενος που αντιλαμβάνεται επιδείνωση και δεν ειδοποιεί άμεσα τον υπεύθυνο ειδικό αναλαμβάνει ευθύνη αξιόποινη — έστω ελάσσονα.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η υπόθεση αυτή αποτυπώνει με οδυνηρή σαφήνεια δύο αλήθειες που η ιατρική νομολογία επαναλαμβάνει: η φυσική παρουσία του ειδικού στο πλάι του ασθενούς δεν είναι αισθητική επιλογή — είναι νομική υποχρέωση. Και η πρόβλεψη, όταν υπάρχει, μετατρέπει το «συμβεβλημένο» σε «αποτρέψιμο».
Ο κατηγορούμενος παραδέχτηκε ότι η επιδείνωση «δεν ήταν απρόβλεπτη». Αυτή η φράση στο βούλευμα δεν πέρασε απαρατήρητη — ήταν κλειδί. Αν ήταν προβλέψιμο, τότε η επιλογή να φύγεις ήταν επιλογή να αναλάβεις τον κίνδυνο που θα ακολουθούσε.
Εξίσου σημαντική είναι η αρχή περί «εγγυητή»: ο ιατρός δεν αποκτά ευθύνη μόνο από τη συνταγή ή το εξιτήριο — την αποκτά από τη στιγμή της ενημέρωσης. Από εκείνη τη στιγμή η ζωή του συγκεκριμένου ασθενούς βρίσκεται κάτω από την «εγγύησή» του — και αυτή η εγγύηση δεν ασκείται από απόσταση.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης