Αποτυχημένη Άμβλωση, Γέννηση Υγιούς Τέκνου και Ιατρική Ευθύνη — Τι Αποζημιώνεται και Τι Όχι
Γυναικολόγος δημόσιου μαιευτηρίου εκτελεί τεχνητή διακοπή κύησης σε 24χρονη. Η μήτρα είναι δίκερη, η ποσότητα του αναρροφηθέντος υλικού ανεπαρκής — ωστόσο δεν γίνεται ούτε υπερηχογραφική παρακολούθηση ούτε ιστολογικός έλεγχος. Η ενάγουσα δεν ενημερώνεται για τις αμφιβολίες. Η κύηση συνεχίζεται, γεννιέται υγιές τέκνο. Η αγωγή ζητεί €174.000 για μελλοντικές δαπάνες διατροφής και €100.000 για ηθική βλάβη. Επιδικάστηκαν €15.088,04: ηθική βλάβη λόγω ματαίωσης επιλογής και έλλειψης ενημέρωσης.
Τα Ιατρικά Σφάλματα: Τρεις Παραλείψεις που Αλληλοτροφοδοτήθηκαν
Στις 14 Δεκεμβρίου 2001, η ενάγουσα υποβλήθηκε σε τεχνητή διακοπή κύησης 8 εβδομάδων και πέντε ημερών. Κατά την επέμβαση διαπιστώθηκαν δύο ιδιαιτερότητες: η μήτρα ήταν δίκερη και το αναρροφηθέν υλικό κρίθηκε ανεπαρκές. Η γυναικολόγος γνώριζε και τα δύο — και δεν έλαβε κανένα πρόσθετο μέτρο.
Πρώτη παράλειψη — χωρίς υπερηχογραφική παρακολούθηση. Σε περίπτωση δίκερης μήτρας, η επέμβαση έπρεπε να γίνει υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση ώστε να εξασφαλιστεί η πλήρης κένωση της σωστής μήτρικής κοιλότητας. Δεν έγινε.
Δεύτερη παράλειψη — χωρίς ιστολογικό έλεγχο. Εφόσον το υλικό ήταν ανεπαρκές, το επόμενο βήμα ήταν ο ιστολογικός έλεγχος του αναρροφηθέντος υλικού για επαλήθευση ότι το έμβρυο αναρροφήθηκε. Δεν έγινε.
Τρίτη παράλειψη — χωρίς ενημέρωση. Η γιατρός είχε αμφιβολίες για την επιτυχία. Δεν τις ανακοίνωσε στην ασθενή. Της συνέστησε απλώς επανεξέταση μετά δέκα ημέρες χωρίς εξήγηση. Ακόμα και όταν η ενάγουσα επέστρεψε με πόνους στις 23 Δεκεμβρίου, ο εφημερεύων ιατρός διέγνωσε μυκητίαση και την καθησύχασε — χωρίς να συνεργαστεί με τη γυναικολόγο που είχε κάνει την επέμβαση.
Το νοσοκομείο ισχυρίστηκε ότι η ενάγουσα δεν επέστρεψε ποτέ μετά την επέμβαση. Το δικαστήριο το αντέκρουσε με ένα χειρόγραφο σημείωμα με ημερομηνία 23 Δεκεμβρίου 2001, υπογεγραμμένο από τον εφημερεύοντα ιατρό, στο οποίο αναγραφόταν το όνομα της ενάγουσας και η αγωγή για μυκητίαση. Αυτό αποδείκνυε αφενός ότι επέστρεψε, αφετέρου ότι ο ιατρός που την εξέτασε γνώριζε το ιστορικό της — και παρ’ όλα αυτά δεν προέβη σε υπερηχογραφικό έλεγχο.
Τι Επιδικάστηκε και Τι Απορρίφθηκε
Ηθική βλάβη μητέρας: ματαίωση νόμιμης επιλογής τεχνητής διακοπής κύησης εντός 12 εβδομάδων, αποστέρηση δικαιώματος ενημέρωσης, ψυχολογικό αδιέξοδο και ανεπιθύμητη συνέχιση κύησης.
Νοσήλια: το ποσό που κατέβαλε η ενάγουσα στο νοσοκομείο για μια επέμβαση που δεν πέτυχε — αδικαιολόγητα χρέωση για ανεπιτυχή ιατρική πράξη.
Δαπάνες διατροφής τέκνου μέχρι ενηλικίωσης (€87.000 ανά γονέα): η γέννηση υγιούς τέκνου δεν συνιστά ζημία εξ αδικοπραξίας. Η υποχρέωση διατροφής πηγάζει από τον νόμο και τον βιολογικό δεσμό — όχι από την ιατρική πράξη.
Ποσά καταβληθέντα στη γυναικολόγο και αναισθησιολόγο ως ανεπίσημη αμοιβή: αποτελούν δωροδοκία/δωροληψία (ΠΚ 235-236) — αποζημίωσή τους θα νομιμοποιούσε έμμεσα παράνομη πρακτική.
Ταλαιπωρίες εγκυμοσύνης και τοκετού: δεν αποτελούν σωματική βλάβη — είναι βιολογικές διαδικασίες, χωρίς ιδιαίτερη επιπλοκή οφειλόμενη στην επέμβαση.
Ισχυρισμός ότι η εκτός γάμου κύηση έβλαψε την υπόληψη: σύμφωνα με τις σύγχρονες κοινωνικές αντιλήψεις και το ισχύον δίκαιο, η κύηση εκτός γάμου δεν αποδοκιμάζεται αλλά προστατεύεται.
Το Κεντρικό Νομικό Ζήτημα: Είναι η Γέννηση Τέκνου «Ζημία»;
Το κρίσιμο νομικό ζήτημα που απασχολεί την απόφαση — γνωστό διεθνώς ως wrongful birth — είναι: μπορούν οι γονείς να ζητήσουν αποζημίωση για τις δαπάνες ανατροφής ενός υγιούς τέκνου που γεννήθηκε λόγω αποτυχημένης επέμβασης;
Το δικαστήριο απάντησε αρνητικά για τρεις συσσωρευτικούς λόγους. Πρώτον, η υποχρέωση διατροφής τέκνου δεν πηγάζει από την αδικοπραξία αλλά αυτοδικαίως από τη βιολογική συγγένεια — άρα οι γονείς δεν έχουν νόμιμο έρεισμα για αποζημίωση αυτής της υποχρέωσης από τρίτο. Δεύτερον, ο σκοπός των κανόνων που επιτρέπουν και ρυθμίζουν την τεχνητή διακοπή κύησης είναι η προστασία της υγείας της γυναίκας — όχι η απαλλαγή από υποχρεώσεις γονεϊκότητας. Τρίτον, οι ενάγοντες ανέλαβαν εθελοντικά τις γονεϊκές ευθύνες: παντρεύτηκαν, δεν επεδίωξαν υιοθεσία, ενσωμάτωσαν το τέκνο στην οικογένεια — αυτό διέκοψε οποιοδήποτε αιτιώδη σύνδεσμο.
Ένα μέλος του τριμελούς δικαστηρίου διαφώνησε και υποστήριξε ότι η αγωγή για δαπάνες διατροφής έπρεπε να γίνει δεκτή. Το σκεπτικό της μειοψηφίας: η γέννηση ως αποτέλεσμα αποτυχημένης ιατρικής πράξης αλλάζει τη νομική θέση των γονέων — δημιουργεί νόμω αναγκαία υποχρέωση διατροφής χωρίς τη βούλησή τους, άρα γεννά περιουσιακή ζημία αιτιωδώς συνδεδεμένη με την αδικοπραξία. Η μειοψηφία δεν ευοδώθηκε, αλλά η συζήτηση παραμένει ανοικτή στη νομολογία.
Τα «Φακελάκια»: Γιατί Δεν Αποζημιώνονται
Τα ποσά που κατέβαλε η θεία της ενάγουσας στη γυναικολόγο και την αναισθησιολόγο ως ανεπίσημη αμοιβή δεν επιδικάστηκαν — για ενδιαφέρον νομικό λόγο. Το δικαστήριο έκρινε ότι αυτές οι καταβολές δεν έχουν νόμιμη αιτία αλλά αποτελούν πράξεις δωροδοκίας και δωροληψίας (άρθρα 235-236 ΠΚ). Η αποζημίωσή τους θα ισοδυναμούσε με έμμεση νομιμοποίηση μιας παράνομης και αξιόποινης πρακτικής.
Το δικαστήριο μάλιστα διέταξε την αποστολή αντιγράφων της αγωγής και της απόφασης στον αρμόδιο εισαγγελέα για τις κατά νόμο ενέργειες — δηλαδή για πιθανή άσκηση ποινικής δίωξης κατά των ιατρών για δωροληψία.
1. Σε αποτυχημένη άμβλωση, η γέννηση υγιούς τέκνου δεν αποτελεί ζημία εξ αδικοπραξίας — άρα οι δαπάνες ανατροφής δεν αποζημιώνονται. Η υποχρέωση διατροφής πηγάζει αυτοδικαίως από τον βιολογικό δεσμό γονέων-τέκνου, ανεξαρτήτως της βούλησης των γονέων. Ούτε ο νομοθέτης, ούτε το Σύνταγμα επιτρέπουν να χαρακτηριστεί η γέννηση υγιούς τέκνου ως «ζημιογόνο γεγονός».
2. Η ηθική βλάβη της μητέρας αποζημιώνεται: αφορά στη ματαίωση νόμιμης επιλογής και στην αποστέρηση του δικαιώματος ενημέρωσης. Ακόμα και όταν η επιλογή διακοπής κύησης δεν επιδοκιμάζεται ηθικά, είναι νόμιμη εντός 12 εβδομάδων — και η ματαίωσή της λόγω ιατρικού σφάλματος συνιστά προσβολή προσωπικότητας. Επίσης, η έλλειψη ενημέρωσης αφαίρεσε από την ασθενή τη δυνατότητα να επιλέξει τη δεύτερη επέμβαση έγκαιρα.
3. Ανεπίσημες αμοιβές ιατρών ΕΣΥ («φακελάκια») δεν αποζημιώνονται — και η καταγγελία τους στον εισαγγελέα επιβάλλεται. Η αποζημίωση τέτοιων ποσών θα νομιμοποιούσε παράνομη πρακτική. Το δικαστήριο ορθώς διέκρινε μεταξύ της αμοιβής που κατεβλήθη στο νοσοκομείο (νόμιμη, αποζημιώνεται) και εκείνης που δόθηκε «κρυφά» σε ιατρούς ΕΣΥ (παράνομη, δεν αποζημιώνεται).
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αυτή είναι σπάνια στην ελληνική νομολογία γιατί αντιμετωπίζει αναλυτικά το ζήτημα του wrongful birth — αν η γέννηση παιδιού λόγω αποτυχημένης ιατρικής πράξης μπορεί να θεμελιώσει αξίωση αποζημίωσης για τις δαπάνες ανατροφής. Η απάντηση είναι αρνητική, και η αιτιολόγηση λεπτομερής.
Ο κεντρικός λόγος είναι σεβαστός νομικά: η υποχρέωση διατροφής τέκνου δεν πηγάζει από αδικοπραξία — πηγάζει από τον βιολογικό δεσμό και τον νόμο. Ο ιατρός που αποτυγχάνει σε άμβλωση δεν «δημιουργεί» τέκνο — δεν πέτυχε στην εξάλειψη μιας ήδη υπάρχουσας κύησης. Η νομική υποχρέωση των γονέων υπήρχε ήδη από τη σύλληψη.
Αξιοσημείωτο είναι και ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη ότι οι ενάγοντες τελικά αποδέχθηκαν τη γονεϊκότητα: παντρεύτηκαν, δεν επεδίωξαν υιοθεσία, ενσωμάτωσαν το τέκνο στην οικογένεια. Αυτή η «εκούσια ανάληψη» των γονεϊκών ρόλων διέκοψε τον αιτιώδη σύνδεσμο με το ιατρικό σφάλμα.
Η επιδίκαση ηθικής βλάβης για ματαίωση της επιλογής είναι εξίσου σημαντική. Το δικαστήριο αναγνωρίζει ρητά ότι το δικαίωμα τεχνητής διακοπής κύησης εντός 12 εβδομάδων είναι νόμιμο — και ότι η ματαίωσή του από ιατρικό σφάλμα συνιστά αυτοτελή προσβολή προσωπικότητας, ανεξαρτήτως των κινήτρων που οδήγησαν στην επιλογή.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης