Αφαίρεση Πολύποδα — «Απλή» Επέμβαση με Ελλιπές Monitoring και Μόνιμη Εγκεφαλοπάθεια
51χρονη εισάγεται σε ιδιωτική γυναικολογική κλινική για αφαίρεση ενδοτραχηλικού πολύποδα — επέμβαση ρουτίνας, 10-15 λεπτών. Η αναισθησία γίνεται με προποφόλη, η παρακολούθηση με απλό παλμικό οξύμετρο αντί πλήρους monitor. Η ασθενής αναπτύσσει υποξυγοναιμία που δεν εντοπίζεται έγκαιρα. Ο εγκέφαλος παραμένει χωρίς οξυγόνο για τουλάχιστον 3-4 λεπτά. Αποτέλεσμα: μόνιμη ανοξαιμική εγκεφαλοπάθεια, φυτική κατάσταση, πλήρης αναίρεση προσωπικότητας στα 51 έτη. Το Πρωτοδικείο Λάρισας επιδικάζει €500.000 (€400.000 ηθική βλάβη + €100.000 ΑΚ 931).
Τι Συνέβη — Η Αλυσίδα των Σφαλμάτων
Στις 19 Σεπτεμβρίου 2007, η 51χρονη ασθενής εισήχθη σε ιδιωτική γυναικολογική κλινική για διαγνωστική απόξεση και αφαίρεση ενδοτραχηλικού πολύποδα. Ο προεγχειρητικός έλεγχος — αιματολογικές εξετάσεις, ηλεκτροκαρδιογράφημα — ήταν φυσιολογικός. Η επέμβαση θεωρείται κλινικά απλή, μικρής διάρκειας.
Για τη γενική αναισθησία χρησιμοποιήθηκε προποφόλη — φάρμακο του οποίου γνωστές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν τη βραδυκαρδία και την υπόταση, που μπορούν να οδηγήσουν προοδευτικά σε ασυστολία. Για την παρακολούθηση της ασθενούς χρησιμοποιήθηκε ψηφιακό παλμικό οξύμετρο δακτύλου αντί ολοκληρωμένου monitor ζωτικών λειτουργιών.
- 09:30 — Χορήγηση προποφόλης (δύο δόσεις, 80+40 mg). Τοποθέτηση παλμικού οξύμετρου. Έναρξη επέμβασης.
- Κατά τη διάρκεια — Η ασθενής αναπτύσσει υποξυγοναιμία (χαμηλό κορεσμό οξυγόνου). Χωρίς πλήρες monitoring, η επιδείνωση δεν γίνεται έγκαιρα αντιληπτή.
- Τελευταία φάση — Εμφανίζεται βραδύς ιδιοκοιλιακός ρυθμός — σήμα υποξυγοναιμίας, όχι ανακοπής. Αρτηριακή πίεση μη μετρήσιμη. Κλήση καρδιολόγου.
- 10:04 — Κλήση ΕΚΑΒ. Η εγκεφαλική βλάβη έχει ήδη εγκατασταθεί — ο εγκέφαλος χωρίς οξυγόνο για τουλάχιστον 3-4 λεπτά.
- Μεταφορά στο Νοσοκομείο — Διάγνωση ανοξαιμικής εγκεφαλοπάθειας. Μη αναστρέψιμη βλάβη. Φυτική κατάσταση.
Οι εναγόμενοι ισχυρίστηκαν ότι η ασθενής υπέστη «καρδιακή ανακοπή» — παρουσιάζοντας αυτό ως απρόβλεπτο γεγονός. Το Δικαστήριο αντιπαρέβαλε δύο σύγχρονα ιατρικά έγγραφα: το χειρόγραφο σημείωμα του καρδιολόγου που κλήθηκε και το διάγραμμα αναισθησίας. Κανένα από τα δύο δεν ανέφερε ηλεκτροκαρδιογραφικό εύρημα ανακοπής — ο καρδιολόγος κατέγραψε ως πρώτο εύρημα βραδύ ιδιοκοιλιακό ρυθμό διαφυγής, που είναι ρυθμός υποξυγοναιμίας πριν την ανακοπή, όχι μετά. Το κρίσιμο εύρημα είναι ότι το διάγραμμα αναισθησίας δεν κατέγραφε χρόνο τυχόν ανακοπής ούτε χρόνο διασωλήνωσης — δηλαδή οι ιατροί δεν γνώριζαν πόση ώρα ο εγκέφαλος παρέμεινε αναίμακτος.
Γιατί Φταίνε Και οι Δύο Ιατροί
Η υπόθεση αυτή είναι αξιοσημείωτη για τον τρόπο που το Δικαστήριο κατανέμει την ευθύνη μεταξύ αναισθησιολόγου και χειρουργού — γυναικολόγου.
Ο αναισθησιολόγος φέρει την κύρια ευθύνη: επέλεξε φάρμακο (προποφόλη) με γνωστές καρδιαγγειακές ανεπιθύμητες ενέργειες και παρακολούθησε την ασθενή χωρίς πλήρες monitoring. Αποτέλεσμα: η υποξυγοναιμία δεν εντοπίστηκε έγκαιρα.
Ο χειρουργός-γυναικολόγος επιβαρύνεται επίσης — και αυτό είναι το σημαντικό νομολογιακό στοιχείο. Κατά το Δικαστήριο, ο χειρουργός που επιλέγει αναισθησιολόγο, εγκρίνει τη μέθοδο αναισθησίας και τον τρόπο παρακολούθησης, έχει από τη φύση του έργου εποπτεία του χειρουργείου. Μπορούσε είτε να μην ξεκινήσει την επέμβαση αν δεν ήταν εξασφαλισμένη η πλήρης παρακολούθηση, είτε — εφόσον προχώρησε — να επιδείξει ο ίδιος αυξημένη επαγρύπνηση για τα ζωτικά σημεία της ασθενούς. Ο αναισθησιολόγος λειτουργεί εν προκειμένω και ως βοηθός εκπλήρωσης του χειρουργού.
Το Δικαστήριο σημειώνει ότι η μεγάλη εμπειρία των ιατρών λειτούργησε εφησυχαστικά: το γεγονός ότι είχαν εκτελέσει παρόμοιες επεμβάσεις πολλές φορές τούς έδωσε την πεποίθηση ότι «όλα θα κυλήσουν φυσιολογικά». Αυτή η εφησυχαστική αυτοπεποίθηση αντικατοπτρίζεται και στον τρόπο τήρησης του πρακτικού αναισθησίας, που «απέχει πόρρω από τα διεθνή ιατρικά πρότυπα». Η εμπειρία δεν αντικαθιστά την τεχνολογική υποδομή — αντιθέτως, η απουσία αξιόπιστου monitoring επαυξάνει τα καθήκοντα επιμέλειας των ιατρών που στηρίζονται πλέον αποκλειστικά σε κλινικά σημεία.
Η Απόρριψη των Αξιώσεων των Συγγενών
Στη δίκη αυτή συμμετείχαν και οι στενοί συγγενείς της ασθενούς — τέκνα, αδελφή, γονείς — που ζήτησαν χρηματική ικανοποίηση για την ψυχική στεναχώρια που τους προκάλεσε η φυτική κατάσταση του οικείου τους. Το Δικαστήριο απέρριψε τις αξιώσεις τους ως μη νόμιμες.
1. Καμία επέμβαση υπό γενική αναισθησία δεν είναι «απλή» ώστε να δικαιολογεί ελλιπές monitoring. Η βαρύτητα της επέμβασης και η πιθανότητα επιπλοκών δεν προσδιορίζουν την υποχρέωση παρακολούθησης — η γενική αναισθησία από μόνη της επιβάλλει διαρκή και αξιόπιστη καταγραφή όλων των ζωτικών λειτουργιών.
2. Η χρήση φαρμάκου με γνωστές καρδιαγγειακές ανεπιθύμητες ενέργειες επαυξάνει — δεν μειώνει — την υποχρέωση επαγρύπνησης. Η επιλογή προποφόλης χωρίς πλήρες monitoring ήταν συνδυασμός που δημιούργησε μη αποδεκτό κίνδυνο.
3. Ο χειρουργός δεν αποποιείται ευθύνη για την αναισθησία επειδή αυτή είναι αρμοδιότητα άλλης ειδικότητας. Ο χειρουργός που επιλέγει αναισθησιολόγο, εγκρίνει τη μέθοδο και ξεκινά την επέμβαση έχει επιμέρους υποχρέωση εποπτείας — αν τα μέσα παρακολούθησης ήταν ελλιπή, μπορούσε και έπρεπε να απόσχει.
Αντιμετωπίζετε κατηγορία ιατρικής αμέλειας ή υποστήκατε βλάβη από ιατρικό λάθος; Επικοινωνήστε μαζί μας.
Η απόφαση αυτή έχει ιδιαίτερη πρακτική αξία γιατί αντιμετωπίζει μια κατηγορία υποθέσεων που εμφανίζεται συχνά: σοβαρές βλάβες από «απλές» επεμβάσεις σε ιδιωτικές κλινικές, όπου το επιχείρημα της υπεράσπισης είναι η τυπικότητα και η συχνότητα της επέμβασης.
Πρώτον, το Δικαστήριο αντιμετωπίζει με ακρίβεια το ζήτημα του monitoring. Δεν κρίνει αν ένα παλμικό οξύμετρο «αποτελεί monitor» — κρίνει τι σημαίνει η απουσία πλήρους εικόνας για τον ιατρό. Η απάντηση: αυξημένα καθήκοντα επιμέλειας, διότι ο ιατρός πλέον στηρίζεται σε κλινικά σημεία αντί αντικειμενικής μέτρησης — και ο χρόνος αντίδρασης δεν είναι ο ίδιος.
Δεύτερον, η ανάλυση της «αυτοπεποίθησης» ως παράγοντα αμέλειας είναι εξαιρετικά εύστοχη. Σε υποθέσεις ρουτίνας, η υπεράσπιση συχνά επικαλείται ακριβώς αυτό: χρόνια εμπειρία, μηδενικά ατυχήματα μέχρι τότε. Το Δικαστήριο αναστρέφει το επιχείρημα: η εμπειρία που οδηγεί σε εφησυχασμό και παράλειψη στοιχειωδών μέτρων ασφάλειας δεν αποτελεί αιτία άρσης της ευθύνης, αλλά ενδεχομένως ενισχύει τον βαθμό αμέλειας.
Τρίτον, η απόρριψη των αξιώσεων των συγγενών θέτει με σαφήνεια έναν σημαντικό κανόνα: στη φυτική κατάσταση δεν υπάρχει ψυχική οδύνη κατά ΑΚ 932 εδ. γ’ για τους οικείους — εκτός αν αυτοί επικαλεστούν χωριστή βλάβη της υγείας τους. Αυτός ο κανόνας διαφέρει από τον θάνατο, όπου η νομοθεσία ρητά επιδικάζει ψυχική οδύνη.
Μιχαήλ Νταλαμπίρας · Δικηγόρος · Εξειδίκευση Ιατρικής Ευθύνης