Θάνατος κατά Ενδοσκόπηση: Ο Άρειος Πάγος Επικυρώνει Καταδίκη Αναισθησιολόγου για Ανθρωποκτονία εξ Αμελείας λόγω Πλημμελούς Καταστολής και Ανεπαρκούς Ετοιμότητας Ανάνηψης

Μια εξέταση ρουτίνας κατέληξε σε τραγωδία. Ασθενής υποβλήθηκε σε ενδοσκόπηση με καταστολή, εμφάνισε καρδιοαναπνευστική ανακοπή και κατέληξε. Ο Άρειος Πάγος επικύρωσε την καταδίκη του αναισθησιολόγου για ανθρωποκτονία εξ αμελείας, κρίνοντας ότι η επιλογή φαρμακευτικής αγωγής, η απουσία κατάλληλου εξοπλισμού ανάνηψης και η καθυστερημένη αντίδραση στη ανακοπή συνιστούν σαφή παράβαση lex artis.

Σύνοψη της Υπόθεσης

Στις 19 Ιουνίου 2007, ασθενής προσήλθε σε ιδιωτικό ιατρείο ενδοσκόπησης για να υποβληθεί σε εξέταση — πιθανότατα κολονοσκόπηση ή γαστροσκόπηση — η οποία θα πραγματοποιείτο υπό ελαφρά καταστολή (sedation). Ο αναισθησιολόγος χορήγησε συνδυασμό φαρμάκων: propofol 5mg, midazolam 0,5mg IV και thiopental — συνδυασμός που το δικαστήριο έκρινε ακατάλληλο ή υπέρμετρο για τις συνθήκες.

Κατά τη διάρκεια της εξέτασης, ο ασθενής εμφάνισε καρδιοαναπνευστική ανακοπή. Ο αναισθησιολόγος κλήθηκε να ανανήψει τον ασθενή, αλλά η αντίδρασή του κρίθηκε πλημμελής: το ambu bag χρησιμοποιήθηκε με καθυστέρηση, η ενδοφλέβια χορήγηση αδρεναλίνης έγινε αργά, και ο εξοπλισμός ανάνηψης που διέθετε η εγκατάσταση ήταν ανεπαρκής. Ο ασθενής δεν επανήλθε.

Χρονολογία των γεγονότων

• 19 Ιουνίου 2007
  Ο ασθενής εισέρχεται στο ιδιωτικό ιατρείο για ενδοσκόπηση υπό καταστολή.
• Έναρξη εξέτασης
  Χορήγηση propofol 5mg + midazolam 0,5mg IV + thiopental — συνδυασμός που κρίθηκε ακατάλληλος για τις συνθήκες.
• Κατά τη διάρκεια εξέτασης
  Καρδιοαναπνευστική ανακοπή. Ο αναισθησιολόγος δεν ανταποκρίνεται αμέσως με τα ενδεδειγμένα μέτρα ΚΑΡΠΑ.
• Καθυστερημένη αντίδραση
  Καθυστέρηση στη χρήση ambu bag και IV αδρεναλίνης. Ελλιπής εξοπλισμός ανάνηψης στην εγκατάσταση.
• Αποτέλεσμα
  Θάνατος ασθενούς. Ποινική δίωξη αναισθησιολόγου για ανθρωποκτονία εξ αμελείας.
• 2010–2011
  Καταδίκη σε πρωτοβάθμιο και δευτεροβάθμιο δικαστήριο. Άσκηση αναίρεσης.
• 2017
  Ο Άρειος Πάγος απορρίπτει την αναίρεση — η καταδίκη για ανθρωποκτονία εξ αμελείας επικυρώνεται τελεσίδικα.

Νομικά Συμπεράσματα

Ο Άρειος Πάγος απέρριψε όλους τους λόγους αναίρεσης και επικύρωσε την καταδίκη βάσει άρ. 302§1 ΠΚ (ανθρωποκτονία εξ αμελείας) σε συνδυασμό με τα άρ. 28, 15, 1, 14 και 26§1 ΠΚ. Η αναλυτική αιτιολογία της απόφασης εκθέτει σειρά κρίσιμων παραβάσεων lex artis.

1. Ακατάλληλη επιλογή φαρμακευτικής αγωγής

Το δικαστήριο έκρινε ότι ο συνδυασμός propofol με midazolam και thiopental για απλή ενδοσκόπηση σε ιδιωτικό εξωτερικό ιατρείο ήταν υπερβολικός για τις συνθήκες. Ο αναισθησιολόγος όφειλε να επιλέξει σχήμα καταστολής ανάλογο με τον ασθενή, τις συνυπάρχουσες παθήσεις του και τις δυνατότητες αντιμετώπισης επιπλοκών στη συγκεκριμένη εγκατάσταση.

2. Ανεπαρκής εξοπλισμός ανάνηψης

Κρίσιμο εύρημα: στο ιατρείο απουσίαζε ή ήταν ελλιπής ο εξοπλισμός ανάνηψης. Η ανθρωποκτονία εξ αμελείας δεν οφείλεται μόνο στον λανθασμένο χειρισμό κατά την ανακοπή, αλλά και στο γεγονός ότι ο αναισθησιολόγος επέλεξε να εκτελέσει εξέταση με κινδύνους σε χώρο που δεν είχε την απαιτούμενη υποδομή.

3. Καθυστερημένη ανάνηψη — παράβαση ΚΑΡΠΑ

Η απόφαση αναφέρεται ρητά στην καθυστέρηση χρήσης ambu bag, στην αργοπορία χορήγησης IV αδρεναλίνης και στην πλημμελή εκτέλεση Καρδιοπνευμονικής Αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ). Σε κατάσταση ανακοπής, κάθε λεπτό καθυστέρησης μειώνει δραστικά τις πιθανότητες επιβίωσης.

4. Η έννοια «εγκλήματος παραλείψεως» (άρ. 15 ΠΚ)

Ιδιαίτερης νομικής σημασίας είναι η εφαρμογή του άρ. 15 ΠΚ — το λεγόμενο «έγκλημα παραλείψεως». Ο αναισθησιολόγος, ο οποίος είχε αναλάβει την υποχρέωση παρακολούθησης και ανάνηψης του ασθενούς, υπείχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση παρέμβασης κατά την ανακοπή. Η μη άσκησή της συνιστά ενεργητική παράλειψη που εξισώνεται νομικά με πράξη.

5. Ποιες παραλείψεις κρίθηκαν αμελείς

• Επιλογή υπερβολικής φαρμακευτικής αγωγής καταστολής για εξωτερικό ιατρείο
• Μη εξασφάλιση επαρκούς εξοπλισμού ανάνηψης πριν την εξέταση
• Καθυστέρηση στην αναγνώριση καρδιοαναπνευστικής ανακοπής
• Πλημμελής εφαρμογή ΚΑΡΠΑ — καθυστέρηση ambu bag και IV αδρεναλίνης
• Μη πρόβλεψη εναλλακτικής οδού ή άμεσης παραπομπής σε κέντρο ανάνηψης
• Παράλειψη εκτίμησης κινδύνου ασθενούς πριν την επιλογή σχήματος καταστολής

Πρακτική Σημασία

Για ασθενείς που υποβάλλονται σε ενδοσκόπηση

Η ενδοσκόπηση υπό καταστολή είναι ασφαλής εξέταση όταν διενεργείται από κατάλληλα εξοπλισμένο κέντρο. Πριν τη διαδικασία, έχετε δικαίωμα να ρωτήσετε:

• Υπάρχει αναισθησιολόγος ή παρακολουθείτε μόνο από νοσηλευτή;
• Διαθέτει η εγκατάσταση monitor, ambu bag, απινιδωτή και πρωτόκολλο ΚΑΡΠΑ;
• Ποιο φαρμακευτικό σχήμα θα χρησιμοποιηθεί και γιατί είναι κατάλληλο για εσάς;
• Τι γίνεται αν εμφανίσω επιπλοκή κατά τη διάρκεια;

Για αναισθησιολόγους και γαστρεντερολόγους

Η απόφαση ξεκαθαρίζει ότι η επιλογή εξέτασης με καταστολή δεσμεύει τον ιατρό να εξασφαλίσει από πριν την υποδομή ανάνηψης. Δεν αρκεί να γνωρίζεις τι να κάνεις αν συμβεί ανακοπή — πρέπει να έχεις τον εξοπλισμό για να το κάνεις.

Για κλινικές και ιδιωτικά ιατρεία

Η ευθύνη για την ασφάλεια του ασθενούς δεν σταματά στον εκτελούντα ιατρό. Κάθε εγκατάσταση που παρέχει εξετάσεις υπό καταστολή υποχρεούται να διαθέτει και να συντηρεί πρωτόκολλα και εξοπλισμό ανάνηψης σε διαρκή ετοιμότητα.